Της Ζέφης Δημαδάμα*
Όλοι και όλες έχουμε πανηγυρίσει τις εντυπωσιακές διακρίσεις των Ελληνίδων αθλητριών τα τελευταία χρόνια, έχουμε γελάσει και έχουμε μοιραστεί την αγωνία τους κατά τη διάρκεια των αγώνων.
Σίγουρα ωστόσο, δεν έχουμε σκεφθεί ότι την ίδια στιγμή, οι γυναίκες και τα κορίτσια στον αθλητισμό βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρές διακρίσεις, καθώς η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στον ελληνικό αθλητισμό παραμένει δύσβατη και ανηφορική.
Πίσω από τα μετάλλια, τις βραβεύσεις και τις στιγμές εθνικής υπερηφάνειας, κρύβεται ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να λειτουργεί σε βάρος των γυναικών τουλάχιστον σε τέσσερις άξονες: άνιση χρηματοδότηση, περιορισμένη προβολή, ελάχιστες επαγγελματικές προοπτικές και χαμηλή εκπροσώπηση σε θέσεις λήψης αποφάσεων.
Πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα του προγράμματος «All In Plus: Promoting greater gender equality in sport», μια κοινή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και του Συμβουλίου της Ευρώπης (CoE) (Μάρτιος 2023 - Μάρτιος 2025). Το πρόγραμμα καλύπτει και τυποποιεί τη συλλογή δεδομένων σε 21 χώρες, με βάση ένα σύνολο κοινά συμφωνημένων «βασικών» δεικτών ισότητας των φύλων.
Πιο συγκεκριμένα, στην Ελλάδα σήμερα η ηγεσία και η διοίκηση των αθλητικών οργανισμών παραμένει σε μεγάλο βαθμό «ανδρική υπόθεση». Μόλις 4 από τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες (17%) έχουν γυναίκα πρόεδρο. Σε ένα σύνολο 359 μελών διοικητικών συμβουλίων, συμβουλευτικών οργάνων που αφορούν αθλητικές ομοσπονδίες, Εθνικές, Ολυμπιακές, Παραολυμπιακές Επιτροπές και αρμόδιες αρχές μόλις 67 είναι γυναίκες.
Η κατάσταση στην προπονητική και διαιτητική υποστήριξη δείχνει επίσης σημαντική την υποεκπροσώπηση των γυναικών. Στον συνολικό αριθμό εγγεγραμμένων προπονητών στην Ελλάδα, μόλις το 13% είναι γυναίκες σε σύγκριση με 87% που είναι άνδρες, ενώ στη διαιτησία (επίσημες διευθύνσεις αγώνων), η έρευνα αναφέρει ότι οι γυναίκες είναι περίπου το 24% και οι άνδρες 76% .
Όσον αφορά τη συμμετοχή στο σωματειακό, οργανωμένο άθλημα τα στοιχεία αναφέρουν ότι μεταξύ των νέων (<18) τα αγόρια αποτελούν το 63% και τα κορίτσια το 37%. Αντίστοιχα, στους ενήλικες συμμετέχοντες σε οργανωμένα αθλητικά σωματεία οι γυναίκες αποτελούν το 31%, ενώ οι άνδρες το 69%.
Αν επικεντρωθούμε στα ομαδικά αθλήματα, παρατηρούμε ότι τα γυναικεία ομαδικά αθλήματα (όπως ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ, χάντμπολ) λαμβάνουν σημαντικά λιγότερη χρηματοδότηση σε σύγκριση με τα ανδρικά. Οι περισσότερες ομάδες λειτουργούν με περιορισμένο προϋπολογισμό, κάτι που επηρεάζει άμεσα τις προπονητικές συνθήκες, τις μετακινήσεις, τη διατροφή, την αποκατάσταση και, γενικά, την ποιότητα της αθλητικής εμπειρίας τους.
Η κάλυψη των γυναικείων ομάδων από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ελάχιστη. Αγώνες σπάνια μεταδίδονται, ενώ τα ρεπορτάζ εστιάζουν κυρίως σε ανδρικά πρωταθλήματα. Αυτό ενισχύει την αόρατη θέση των γυναικών στον αθλητισμό και περιορίζει τη δυνατότητα προσέλκυσης χορηγιών ή νέων αθλητριών.
Πολλές γυναίκες που συμμετέχουν σε ομαδικά αθλήματα στην Ελλάδα δεν έχουν καν επαγγελματικά συμβόλαια και, ακόμη κι όταν έχουν, οι απολαβές είναι χαμηλές. Πολλές αθλήτριες εργάζονται παράλληλα ή εγκαταλείπουν νωρίς τον αθλητισμό λόγω της αδυναμίας βιώσιμης καριέρας. Επιπλέον, η έλλειψη επαγγελματικής προοπτικής μετά την αθλητική καριέρα λειτουργεί αποτρεπτικά για πολλές, κάτι που δεν ισχύει στον ίδιο βαθμό για τους άνδρες.
Δυστυχώς, για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλο μας, τα ομαδικά αθλήματα θεωρούνται ακόμη από μερίδα της κοινωνίας ως «ανδρική υπόθεση».
Τα στερεότυπα επιμένουν και δεν περιορίζουν μόνο τη συμμετοχή κοριτσιών αλλά δημιουργούν και ένα φαύλο κύκλο: λιγότερες γυναίκες στα γήπεδα, λιγότερα πρότυπα για τα κορίτσια, λιγότερη κοινωνική αποδοχή και υποστήριξή τους.
Γι’ αυτό και η ανάγκη για πολιτικές στήριξης της ισότητας δεν είναι απλώς ένα ακόμη αίτημα, αλλά θεμέλιο για τον αθλητισμό που εξελίσσεται. Χρειάζονται στοχευμένα και ουσιαστικά μέτρα σε κάθε επίπεδο δράσης από την Πολιτεία επενδύοντας συστηματικά στα κορίτσια και στις γυναίκες δίνοντας τους χώρο όχι μόνο για ισότιμη συμμετοχή αλλά και ισότιμη ηγεσία.
Με αυτό τον τρόπο και με αυτές τις προϋποθέσεις, οικοδομείτε ένα μέλλον δικαιότερο, περισσότερο συμπεριληπτικό και με περισσότερες αθλητικές επιτυχίες για τους άνδρες και τις γυναίκες.
*Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών, και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος ¨Ένωση Γυναικών Ελλάδας, Αθήνας,
τ. Γενική Γραμματέας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων