Η Ευρώπη αντιμετωπίζει την πραγματικότητα που επέλεγε να αγνοεί

• Η απόσταση ανάμεσα στη βούληση και στην πραγματικότητα
• Το λάθος αφήγημα της «αναπόφευκτης μετάβασης»
• Η Ευρώπη έχασε την αξιοπιστία της

Τα τελευταία χρόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση πορεύτηκε με μια σχεδόν δογματική βεβαιότητα: ότι η κατάργηση των θερμικών κινητήρων από το 2035 ήταν ένας στόχος αυτονόητος, ώριμος και αναπόφευκτος. Ότι η κοινωνία θα ακολουθούσε, η βιομηχανία θα συμμορφωνόταν και οι υποδομές θα αναπτύσσονταν στον απαιτούμενο χρόνο. Σήμερα, όμως, βλέπουμε την ίδια την Ευρώπη να εξετάζει σοβαρά μια μετάθεση για το 2040. Και όσο κι αν αυτό παρουσιάζεται ως «τεχνική αναπροσαρμογή», στην πραγματικότητα είναι μια σιωπηλή παραδοχή: η ήπειρος δεν είναι έτοιμη για το σχέδιο που η ίδια επέβαλε.

Η απόσταση ανάμεσα στη βούληση και στην πραγματικότητα

Προσωπικά, δεν αμφισβητώ τον στόχο. Η αποανθρακοποίηση των μεταφορών είναι και επιτακτική και αναγκαία. Το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ το πού θέλουμε να πάμε, αλλά το «πώς» σκοπεύουμε να φτάσουμε εκεί. Η Ευρώπη προχώρησε σε ένα από τα πιο φιλόδοξα ρυθμιστικά εγχειρήματα της ιστορίας της χωρίς να έχει πείσει κανέναν από τους εμπλεκόμενους ότι το σχέδιο ήταν πρακτικό.

Οι καταναλωτές δεν πείστηκαν γιατί είδαν κάτι πολύ απλό: ότι η ηλεκτροκίνηση παραμένει ακριβή, άνιση ως προς την πρόσβαση και εξαρτημένη από υποδομές που απουσιάζουν από τεράστια τμήματα της Ευρώπης. Η βιομηχανία δεν πείστηκε γιατί κλήθηκε να επενδύσει δισεκατομμύρια σε μια αγορά που δεν μπορούσε να ωριμάσει με τεχνητό τρόπο. Και οι κυβερνήσεις -πολλές από τις οποίες υπέγραψαν πολιτικά την απαγόρευση- δεν προχώρησαν ποτέ στην ανάπτυξη δικτύων φόρτισης με ρυθμό που ανταποκρίνεται στους στόχους. Η εξίσωση ήταν προφανώς ασύμμετρη, αλλά δεν το παραδεχόταν κανείς.

Το λάθος αφήγημα της «αναπόφευκτης μετάβασης»

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη ευθύνη της Ευρώπης: στην επιμονή της να παρουσιάζει τη μετάβαση ως κάτι σχεδόν αυτόματο. Όταν όμως ένα ρυθμιστικό πλαίσιο επιβάλλει κάτι που δεν έχει κοινωνική νομιμοποίηση ούτε οικονομικές προϋποθέσεις ούτε τεχνολογική ωριμότητα, το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο. Αντί να δημιουργηθεί δυναμική, δημιουργείται αντίδραση.

Και ακριβώς αυτό συνέβη. Οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων επιβραδύνθηκαν. Οι καταναλωτές στράφηκαν σε υβριδικές λύσεις. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες ζήτησαν χρόνο. Ορισμένες, όπως η Volkswagen και η Mercedes, έχουν ήδη προσαρμόσει τις στρατηγικές τους, ενώ άλλες, όπως η Renault και η Stellantis, πιέζουν για ευελιξία. Ταυτόχρονα, η κινεζική βιομηχανία κατέκλυσε την αγορά με οικονομικότερα μοντέλα, εκθέτοντας ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή απροθυμία να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό το κόστος της μετάβασης.

Το αφήγημα περί «μονόδρομου» ακούγεται όμορφο μόνο σε ανακοινώσεις Τύπου. Στην πράξη, όμως, η γεωγραφία, οι ανισότητες και η οικονομική πραγματικότητα δεν σβήνονται με πολιτική βούληση.

Η Ευρώπη έχασε την αξιοπιστία της

Αυτό είναι, ίσως, το πιο κρίσιμο σημείο. Η συζήτηση για μετάθεση της απαγόρευσης στο 2040 δεν προέκυψε επειδή «άλλαξε ο στόχος». Προέκυψε επειδή «έσπασε» η εμπιστοσύνη. Οι κατασκευαστές αμφισβητούν πλέον ότι η Ευρώπη μπορεί να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις της. Οι καταναλωτές αισθάνονται ότι πιέζονται σε τεχνολογίες που δεν τους εξυπηρετούν. Και οι κυβερνήσεις καταλαβαίνουν ότι οι υποδομές δεν θα φτάσουν εγκαίρως. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη δεν απέτυχε περιβαλλοντικά. Απέτυχε επικοινωνιακά, θεσμικά και επιχειρησιακά.

Η συζήτηση για το 2040 εκτός από πισωγύρισμα, ίσως είναι μια ευκαιρία - αν βέβαια χρησιμοποιηθεί σωστά. Η ηλεκτροκίνηση δεν απορρίπτεται. Αλλά δεν μπορεί να επιβάλλεται με ρυθμούς που ξεπερνούν τις δυνατότητες της κοινωνίας και της οικονομίας.

Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να κάνει αυτά που ίσως έπρεπε να γίνουν εξαρχής:

• Να αναγνωρίσει ότι ο εξηλεκτρισμός δεν μπορεί να γίνει με ένα ενιαίο μοντέλο για όλες τις χώρες
• Να επενδύσει ουσιαστικά σε φόρτιση, δίκτυα και παραγωγή ενέργειας
• Να δώσει στη βιομηχανία εργαλεία, όχι μόνο υποχρεώσεις
• Να παρουσιάσει ένα αφήγημα που πείθει και όχι ένα ασφυκτικό πλαίσιο που τρομάζει

Γιατί, στο τέλος, το στοίχημα δεν είναι να αντικαταστήσουμε τους κινητήρες με άλλους. Είναι να χτίσουμε εμπιστοσύνη. Και αυτό είναι που η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα.