Η δημοσιογραφία των τροχών στην Ελλάδα - Από τον Καββαθά στο σήμερα

• Ο Καββαθάς ως σύμβολο μιας εποχής
• Η χρυσή εποχή του ειδικού Τύπου
• Η μετάβαση: κρίση, ψηφιακά μέσα, αλλαγή μοντέλου
• Η σημερινή κατάσταση
• Κοιτάζοντας μπροστά
• Αντί επιλόγου: ένα αντίο στον Κ.Κ.

Ο θάνατος του Κώστα Καββαθά δεν είναι απλώς το τέλος μιας διαδρομής. Είναι και η υπενθύμιση ενός ολόκληρου κύκλου που κλείνει. Για δεκαετίες, ο Καββαθάς ήταν κάτι παραπάνω από δημοσιογράφος - ήταν ο άνθρωπος που καθόρισε τι σημαίνει να γράφεις για μηχανοκίνηση στην Ελλάδα. Και αν δεν το έκανε μόνος του, σίγουρα έφτιαξε το πλαίσιο, την αισθητική, το ύφος και τις απαιτήσεις μέσα στις οποίες λειτούργησαν γενιές ολόκληρες συντακτών.

Με αφορμή την απουσία του, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να δούμε πού βρισκόμαστε τώρα. Ποιοι γράφουν για το αυτοκίνητο και τη μοτοσικλέτα σήμερα; Ποιοι τους διαβάζουν; Και πώς αλλάζει ο ρόλος του ειδικού Τύπου σε μια εποχή όπου η τεχνολογία τρέχει, οι πλατφόρμες πολλαπλασιάζονται και οι συνθήκες εργασίας μεταμορφώνονται;

Ο Καββαθάς ως σύμβολο μιας εποχής

Για όσους μεγάλωσαν με το περιοδικό «4 Τροχοί», ο Καββαθάς δεν ήταν απλώς ο εκδότης και διευθυντής. Ήταν το ύφος, η φωνή και το μέτρο. Το κείμενό του δεν ήταν ποτέ πρόχειρο, και η υπογραφή του δεν ήταν τυπική. Συνδύαζε τεχνική γνώση, αφηγηματική ικανότητα, πολιτική άποψη και προσωπικό στίγμα. Το να γράφει για μια Ferrari ή ένα Citroën CX σήμαινε κάτι - δεν ήταν απλώς «δοκιμή», ήταν θέση πάνω στην έννοια της αυτοκίνησης.

Πολλοί τον αποκάλεσαν «πατριάρχη» και όχι άδικα. Ο Καββαθάς νομιμοποίησε τη δημοσιογραφία του αυτοκινήτου ως σοβαρή υπόθεση, όχι ως lifestyle ή αγοραστικό οδηγό. Της έδωσε πρόσωπο, κριτήριο και λόγο ύπαρξης. Δεν ήταν μόνο δοκιμές και ταξίδια· ήταν ένα πλαίσιο σκέψης που αγκάλιαζε την τεχνολογία, τη σχεδίαση, τη μηχανική και –χωρίς να το δηλώνει– την ίδια την έννοια της ελευθερίας.

Και κάπως έτσι, έβαλε το θεμέλιο. Όχι μόνο για το τι γράφουμε. Αλλά και για το πώς το γράφουμε.

Η χρυσή εποχή του ειδικού Τύπου

Υπήρξε μια περίοδος που το να γράφεις για αυτοκίνητο ή μοτοσικλέτα στην Ελλάδα δεν ήταν ούτε περιθωριακό ούτε χόμπι. Ήταν επάγγελμα. Και πολλές φορές, ήταν και τρόπος ζωής. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 και καθ’ όλη τη διάρκεια των ‘90s, τα περιοδικά γνώριζαν άνθηση. Ήταν ονόματα που έμπαιναν στα σπίτια των αναγνωστών κάθε μήνα ή εβδομάδα, με χαρτί που μύριζε μελάνι και εξώφυλλα που είχαν βάρος.

Οι δοκιμές είχαν κύρος. Τα συγκριτικά ήταν γεγονός. Οι παρουσιάσεις στο εξωτερικό ήταν ρεπορτάζ, όχι απλώς ταξίδι. Και οι άνθρωποι που υπέγραφαν, είχαν φωνή, στιλ, γνώμη. Ο ειδικός Τύπος είχε κοινό που τον εμπιστευόταν, όχι μόνο για να διαλέξει αυτοκίνητο, αλλά για να σκεφτεί μαζί του γύρω από την αυτοκίνηση.

Φυσικά, δεν ήταν όλα ρόδινα. Υπήρχε εξάρτηση από τη διαφήμιση, υπήρχαν πιέσεις, υπήρχαν εμπορικοί συμβιβασμοί. Αλλά η σχέση με το κοινό είχε ακόμη συναισθηματικό υπόβαθρο. Η δοκιμή δεν ήταν content. Ήταν κείμενο. Και ο δοκιμαστής δεν ήταν influencer. Ήταν συντάκτης.

Σε εκείνη τη φάση, η δημοσιογραφία του αυτοκινήτου στην Ελλάδα έζησε τη δική της μικρή ακμή. Και για πολλούς από εμάς, που μεγαλώσαμε με αυτήν, ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει κάτι που ακόμη δεν έσβησε.

Η μετάβαση: κρίση, ψηφιακά μέσα, αλλαγή μοντέλου

Η οικονομική κρίση του 2008 ήταν τομή. Όχι μόνο για τις αυτοκινητοβιομηχανίες, όχι μόνο για την αγορά· ήταν τομή και για τον Τύπο. Οι εκδόσεις μειώθηκαν, τα διαφημιστικά κονδύλια εξαφανίστηκαν, τα έντυπα αραίωσαν, οι ομάδες συρρικνώθηκαν. Η αλυσίδα που συνέδεε αναγνώστη, εκδότη, συντάκτη και εισαγωγέα έσπασε - και δεν ξανακόλλησε ποτέ όπως ήταν πριν.

Την ίδια στιγμή, το διαδίκτυο έγινε το κύριο πεδίο ενημέρωσης. Η ταχύτητα άρχισε να υπερισχύει της ανάλυσης. Το SEO υποκατέστησε την κρίση. Οι τίτλοι έγιναν πιο σημαντικοί από τα κείμενα. Και το κοινό, συνηθισμένο πλέον στην άμεση πληροφορία, άρχισε να διαβάζει λιγότερο - και να «καταναλώνει» περισσότερο.

Η δημοσιογραφία του ειδικού Τύπου δεν ήταν έτοιμη για αυτή τη μετάβαση. Οι περισσότεροι συντάκτες δεν εκπαιδεύτηκαν ποτέ για το πώς να λειτουργούν σε ψηφιακό περιβάλλον. Τα περιοδικά δεν είχαν μοντέλο βιωσιμότητας online. Οι εκδότες περίμεναν διαφήμιση, αλλά η διαφήμιση δεν περίμενε κανέναν.

Μέσα σε μερικά χρόνια, ο χώρος άλλαξε. Πιο αθόρυβα από όσο του άξιζε. Και πιο βίαια απ’ όσο μπορούσε να αντέξει.

Η σημερινή κατάσταση

Σήμερα, ο συντάκτης αυτοκινήτου και μοτοσικλέτας είναι συχνά ένα πρόσωπο σε πολλά πόστα. Γράφει δοκιμές, ανεβάζει νέα, μοντάρει βίντεο, καλύπτει εκθέσεις, βγάζει stories, στέλνει newsletters και -όσο του επιτρέπεται- γράφει και κάτι που τον εκφράζει. Συχνά αμείβεται λίγο. Συχνά εργάζεται χωρίς όριο. Πάντα όμως ξέρει ότι αν δεν αγαπά αυτό που κάνει, δεν βγαίνει.

Τα μέσα έχουν περιορισμένους πόρους. Ο χρόνος είναι ασφυκτικός. Οι απαιτήσεις μεγάλες. Το περιβάλλον πολυσύνθετο. Η πίεση για προβολές και κλικ μεταφράζεται σε ελάχιστο περιθώριο βάθους. Και μέσα σε όλα αυτά, η σχέση με το κοινό έχει αλλάξει: λιγότερη πίστη, περισσότερη ταχύτητα, πιο επιφανειακή εμπλοκή.

Κι όμως, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που το παλεύουν. Νέοι και παλιότεροι που συνεχίζουν να γράφουν δοκιμές με συνέπεια, να ταξιδεύουν για παρουσιάσεις, να σηκώνουν κάμερες, να ψάχνουν ιστορίες. Που αρνούνται να αντιμετωπίζουν το αυτοκίνητο ως προϊόν - και συνεχίζουν να το βλέπουν σαν κομμάτι του πολιτισμού.

Δεν είναι εύκολο. Και δεν είναι (είμαστε) πολλοί. Αλλά υπάρχουν.

Κοιτάζοντας μπροστά

Ο ειδικός Τύπος δεν θα ξαναγίνει αυτό που ήταν. Δεν θα έχει τις σελίδες των περιοδικών των ‘90s, ούτε την επίδραση που είχαν τότε οι υπογραφές. Δεν θα έχει το χρόνο, το χώρο ή το κοινό που υπήρχε κάποτε. Αλλά μπορεί να έχει κάτι άλλο: αυθεντικότητα. Συνέπεια. Φωνή.

Οι αναγνώστες που ενδιαφέρονται πραγματικά για την αυτοκίνηση -και όχι απλώς για να μάθουν «ποιο είναι το καλύτερο SUV κάτω από 25.000 ευρώ»- δεν περιμένουν πια μεγάλες ομάδες και ακριβές εκτυπώσεις. Περιμένουν κάποιον που θα γράψει ειλικρινά, με γνώση, με κρίση, με προσωπικότητα.

Το μέλλον ίσως δεν είναι στα «πολλά», αλλά στα λίγα και καλά. Όχι σε 100 θέματα τη μέρα, αλλά σε λίγα κείμενα που λένε κάτι. Όχι σε γυαλιστερά video, αλλά σε εικόνες με αλήθεια. Όχι σε πομπώδεις λέξεις, αλλά σε αληθινή, πειθαρχημένη δουλειά.

Δεν θα υπάρξει άλλος Καββαθάς. Αλλά αυτό δεν είναι πρόβλημα. Γιατί κάθε εποχή έχει τη δική της γλώσσα. Το ζήτημα είναι ποιος θα μιλήσει μέσα σε αυτήν - και τι θα πει.

Αντί επιλόγου: ένα αντίο στον Κ.Κ.

Ο Κώστας Καββαθάς υπήρξε το πρόσωπο που καθόρισε μια ολόκληρη εποχή του ειδικού Τύπου στην Ελλάδα. Δεν ήταν απλώς ο διευθυντής ενός περιοδικού· ήταν η αφετηρία για πολλούς από εμάς. Το μέτρο σύγκρισης. Η σκιά και το φως ταυτόχρονα.

Για όσους μπήκαμε σ’ αυτόν τον χώρο, υπήρχε πάντα κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού η φράση «τι θα έγραφε ο Καββαθάς;». Όχι ως φόβος ούτε ως κανόνας. Αλλά ως σημάδι ότι αυτό που κάνεις έχει βάρος - ή δεν έχει.

Τώρα που έφυγε, δεν κλείνει απλώς ένας κύκλος. Μένει ένα κενό που δεν χρειάζεται να καλυφθεί. Μόνο να αναγνωριστεί. Και να θυμόμαστε ότι, με τον τρόπο του, μας έμαθε πως το να γράφεις για αυτοκίνητα, μοτοσικλέτες ή για οτιδήποτε άλλο δεν είναι ζήτημα θεματολογίας. Είναι στάση.

Καλό ταξίδι, κύριε Καββαθά. Και ευχαριστούμε.

Φωτογραφίες: gmotion/unsplash/ΠΑΣΥΔΑΜ