Η ιστορία της παράτασης

Η ιστορία της παράτασης

Διαβάστε αποκλειστικά από το τεύχος του FourFourTwo του Μαΐου την ιστορία της παράτασης και αν είναι πλέον σωστή στο σύγχρονο ποδόσφαιρο.

Αν παρακολούθησες την Αγγλία να παίζει στα προημιτελικά του Euro 2012 και μπόρεσες να είσαι ψύχραιμος, τότε δώσε στον εαυτό σου ένα χτύπημα στην πλάτη. Πρέπει επίσης να σκεφτείς σοβαρά να χρησιμοποιήσεις τις αυπνίες σου για να καταπολεμήσεις το έγκλημα αντί να κάθεσαι σε έναν καναπέ παρακολουθώντας 120 λεπτά έναν αγώνα δύο ομάδων που περιμένουν να λύσουν τις διαφορές τους στη διαδικασία των πέναλτι. Εκείνο το απόγευμα, οι παίκτες του Ρόι Χόντγκσον, δεν έκαναν ούτε ένα σουτ και είχαν 176 πάσες λιγότερες από τους αντιπάλους τους στα 30 λεπτά του έξτρα χρόνου. Τουλάχιστον ο Αντρέα Πίρλο εκτέλεσε το πέναλτι α λα Πανένκα στη ρώσικη ρουλέτα. Τέσσερα χρόνια μετά, η Αγγλία βρίσκεται στην Γαλλία για το Euro 2016, όμως η διαδικασία της παράτασης παραμένει.

Δέκα από τα τελευταία ματς Mundial ή Euro που πήγαν στην παράταση, κρίθηκαν στα πέναλτι. Από τους τελευταίους 12 τελικούς Κυπέλλου Πρωταθλητριών/Champions League, στους 10 δεν άλλαξε τίποτα και οδηγήθηκαν στα πέναλτι. Μια διαδικασία με παίκτες που εκτελούν από τα 11 βήματα, αντί να προσπαθούν να νικήσουν ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου. Τι συνέβη στην παράταση; Είναι οι παίκτες ικανοί να την παίξουν; Εχουν χάσει όλες τους τις δυνάμεις σε μία εποχή γεμάτη πίεση; Φοβούνται να χάσουν επειδή θυμούνται τις μέρες του Χρυσού Γκολ; Για να μάθουμε, ρωτήσαμε τη γνώμη ποδοσφαριστών, προπονητών, οπαδών, δημοσιογράφων και επιστημόνων του αθλήματος.

Το να προσθέτεις λεπτά σε έναν αγώνα για να υπάρξει νικητής δεν είναι κάτι καινούριο. Η FA έχει γράψει παράταση και πόσο πρέπει να παιχτεί στο βιβλίο των κανονισμών από το 1897. Ομως πήρε χρόνο για να κάνει αυτή η καινοτομία τον γύρο του κόσμου. Το 1922, στον τελικό του πρωταθλήματος Γερμανίας, Αμβούργο και Νυρεμβέργη έπαιξαν 99 λεπτά στο ‘επόμενο γκολ κερδίζει’ μετά το μεταξύ τους 2-2 στα 90 λεπτά. Κανένας δεν σκόραρε. Το ματς έληξε όταν νύχτωσε. Ο επαναληπτικός έγινε 7 εβδομάδες αργότερα και δεν ολοκληρώθηκε ξανά, αυτή τη φορά γιατί στο ημίχρονο της παράτασης η Νυρεμβέργη είχε βρεθεί με 7 παίκτες εξαιτίας κόκκινων καρτών και τραυματισμών. Το Αμβούργο δεν δέχθηκε τον τίτλο.

Η παράταση έχει προκαλέσει επίσης διπλωματικό επεισόδιο. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1963 στο Βερολίνο, το Περού νίκησε την Αυστρία 4-2 όταν οι οπαδοί μπήκαν στον τερέν και ένας κρατούσε περίστροφο. Η Αυστρία έκανε φάκελο και το Περού, αφού κόλλησε στην κίνηση έχασε την ακροαματική διαδικασία και έτσι έμεινε εκτός διοργάνωσης. Η Ολυμπιακή Επιτροπή της χώρας από την Λατινική Αμερική απέσυρε όλους τους αθλητές από τους αγώνες ως ένδειξη διαμαρτυρίας και η Κολομβία ακολούθησε δείχνοντας αλληλεγγύη. Οι Περουβιανοί βομβάρδισαν με πέτρες το Γερμανικο Προξενείο στην Λίμα και εργάτες στο λιμάνι αρνήθηκαν να φορτώσουν δύο γερμανικά πλοία.

Σταδιακά, τα 30 λεπτά της παράτασης έγιναν δεκτά αφού υπήρξαν περιπτώσεις που αγώνες κρίθηκαν σε επαναληπτικό ή σε στρίψιμο νομίσματος. Ο Τζιασίντο Φακέτι διάλεξε σωστά κορώνα στα ημιτελικά του Euro 1968 και η Ιταλία απέκλεισε έτσι την Σοβιετική Ενωση, στο μοναδικό ματς της διοργάνωσης που έχει κριθεί με αυτή τη διαδικασία. Το 1970 η Διεθνής Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (IFAB), που είναι υπεύθυνη για τις αλλαγές στους κανονισμούς, αντικατέστησε το στρίψιμο του νομίσματος με διαδικασία των πέναλτι μετά την παράταση.

Τα πρόβήματα όμως παρέμειναν. Στον δεύτερο γύρο του Κυπέλλου Κυπελλούχων του 1971-72, το γκολ του Γουίλι Χέντερσον στην παράταση έδωσε στην Ρέιντζερς την πρόκριση με αυτό που έπρεπε να είναι το εκτός έδρας γκολ σε βάρος της Σπόρτινγκ, με το συνολικό σκορ να είναι 6-6. Ο διαιτητής, Λόρενς Βαν Ράβενς, έδωσε εντολή να ξεκινήσει η διαδικασία των πέναλτι στην οποία η ομάδα της Λισαβόνας νίκησε 3-0. «Καθίσαμε στα αποδυτήρια, με τα κεφάλια σκυμμένα» θυμάται ο Γουίλι Τζόνστον. «Τότε ο δημοσιογράφος, Τζον Φέργκριβ ήρθε και μας είπε ότι περάσαμε». Με το σημειωματάριο στα χέρια, ο προπονητής Γουίλι Γουόντελ, πήγε στους εκπροσώπους της UEFA. Το αποτέλεσμα άλλαξε και η Ρέιντζερς κατέκτησε τον μοναδικό ευρωπαϊκο τίτλο στην ιστορία της.

Η παράταση και τα πέναλτι στα διεθνή τουρνουά ξεκίνησαν καλύτερα. Στο Euro του 1976, o Αντονίν Πανένκα, εκτέλεσε το σκαφτό πέναλτι σε έναν κόσμο που δεν το περίμενε. Το 1982 στα ημιτελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου, το 3-3 της Δυτικής Γερμανίας με την Γαλλία θεωρήθηκε ένα από τα καλύτερα παιχνίδια στην ιστορία της διοργάνωσης, όχι για το χτύπημα του Σουμάχερ στον Μπατιστόν αλλά για τα τέσσερα γκολ στην παράταση χάρη στα οποία η Mannschaft επέστρεψε ενώ έχανε 3-1 και πήρε τη νίκη στα πέναλτι.

Ομως στις αρχές της δεκαετίας του ’90, το έξτρα 30λεπτο σήμαινε ουσιαστικά πέναλτι και έτσι έγιναν προσπάθειες για κάποιες αλλαγές. Το 1993, με την ελπίδα να ωθήσει τις ομάδες να παίξουν επιθετικό ποδόσφαιρο, η FIFA έβαλε τους κανονισμό των Golden Goal και Sudden Death και η πρώτη ομάδα που σκόραρε έπαιρνε τη νίκη. Η πρώτη μεγάλη διοργάνωση στην οποία ένα ματς κρίθηκε με αυτό τον τρόπο ήταν το Euro 1996, όταν στον τελικό, ο τερματοφύλακας της Τσεχίας, Πετρ Κούμπα, δεν κατάφερε να συγκρατήσει την μπάλα στο σουτ του Ολιβερ Μπίρχοφ και η Γερμανία κατέκτησε στο 95’ τον τρίτο τίτλο της στον θεσμό. «Το καταλαβαίνω ότι μοιάζει με χαζό γκολ» λέει ο Κούμπα στο FFT. Ψυχολογικά, αυτό το λάθος του κόστισε. «Υστερα από αυτό ήμουν πολύ πεσμένος, δεν ήθελα να κάνω τίποτα για μια βδομάδα. Αν και στην Πράγμα μας υποδέχθηκαν με τιμές ηρώων, μέσα μου είχα πολύ πόνο. Θα το κουβαλάω όλη μου τη ζωή, όσο κι αν προσπάθησα να το ξεχάσω. Νομίζω ότι ήταν της μοίρας».

Η Λίβερπουλ του Ζεράρ Ουγιέ κατέκτησε το Κύπελλο UEFA το 2001 με νίκη 5-4 κόντρα στην Αλαβές χάρη σε ένα Golden αυτογκόλ. Ο Γάλλος τεχνικός λέει στο «Η χαρά ήταν μεγαλύτερη, επειδή ήταν πιο δύσκολο. Θεωρούσα ότι μπορούμε να σκοράρουμε επειδή πίστευα οτι είμαστε καλύτερη ομάδα, όμως πρέπει να δίνεις την ευκαιρία στις ομάδες να μάχονται μέχρι το τέλος του αγώνα. Πρέπει να παίζεις μέχρι το τέλος της παράτασης. Το Golden Goal ήταν μια κακή ιδέα όσον αφορά το ποδόσφαιρο και το Fair Play». Ο Κούμπα συμφωνεί. «Ο κανονισμός ήταν άδικος και σκληρός. Συνήθως το καταλαβαίνεις όταν βρίσκεσαι πίσω με ένα γκολ όμως έχεις χρόνο για μια επίθεση. Με το Golden Goal, δεν τολμάς να πάρεις ρίσκα».

Και εκεί ήταν το πρόβλημα. Ο κανονισμός εισήχθη για να αυξήσει το επιθετικό παιχνίδι, όμως έκανε το ακριβώς αντίθετο. Οι ομάδες φοβόντουσαν να επιτεθούν αφού δεν ήθελαν να ρισκάρουν να χάσουν. Αν το Golden Goal ίσχυε σε εκείνο τον ημιτελικό του Mundial του 1982, στον τελικό θα είχε περάσει η Γαλλία και όχι η Γερμανία. Υστερα από ένα σύντομο πείραμα με το Silver Goal, όταν δηλαδή μια ομάδα θα έπαιρνε την πρόκριση στο πρώτο μέρος της παράτασης αν είχε σκοράρει, το 2004 επέστρεψε κανονικά το έξτρα 30λεπτο. Απελευθερωμένες απ’ ότι μπορούσε να τους δημιουργήσει ψυχολογικά το Golden Goal, Κροατία και Τουρκία σκόραραν αμφότερες στον μεταξύ τους προημιτελικό στο Euro 2008. 

Πλέον οι ομάδες είναι ασφαλείς γνωρίζοντας ότι έχουν εξασφαλισμένα 30 λεπτά. Σε μια εποχή που η επιστήμη συμβαδίζει με τα σπορ και την ψυχολογία, είναι οι παίκτες κατάλληλα προετοιμασμένοι για να παίξουν παράταση; «Στην πραγματικότητα όχι, επειδή δεν συμβαίνει πολύ συχνά» λέει ο Νικ Γκράνθαμ, προπονητής που έχει κοουτσάρει αρκετές ομάδες στην Premier League. «Με σωστή διαχείριση και ενυδάτωση, δεν υπάρχει λόγος οι παίκτες να μην μπορούν να συνεχίσουν μετά τα 90 λεπτά. αφού έχουν προπονηθεί πολύ και είναι παίκτες που ανήκουν στην elite. Πρέπει όμως να διαχειριστούν τη φυσική τους κατάσταση και να εκμεταλλευτούν τις προπονήσεις τους για να τελειώσουν τη δουλειά στα 90 λεπτά».

«Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να πρετοιμαστείς πνευματικά. Σε καταστάσεις μεγάλης πίεσης, όπως είναι η παράταση, οι αθλητές επιβαρύνονται συναισθηματικά και σωματικά» εξηγεί ο Δρ. Τζον Σάλιβαν, αθλητικός ψυχολόγος που έχει δουλέψει σαν σύμβουλος στην Εθνικής Αγγλίας και σε κλαμπ της Premier League. «Σε πολλά αθλήματα, θεωρείται ότι δεν μπορείς να το βελτιώσεις αυτό αλλά μπορείς». Κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, το μυαλό των παικτών μπορεί να πάει στην παράταση πριν καν τελειώσουν τα 90 λεπτά» λέει ο Κούμπα. «Οι παίκτες και οι προπονητές γνωρίζουν ότι μπαίνουν πολλά γκολ στα τελευταία λεπτά, οπότε πρέπει να αποφύγεις τα λάθη. Αντί να προσπαθείς να κάνει την τελική πάσα, προτιμάς να κάνεις μακρινές ακόμα και αν έτσι δίνεις την κατοχή στον αντίπαλο. Στις μέρες μου, προτιμούσα το clean sheet στην παράταση και να ελπίζω στα πέναλτι. Τώρα, σαν προπονητής τερματοφυλάκων στις μικρές Εθνικές της Τσεχίας, προτιμώ τα ματς να κρίνονται πριν την παράταση».

Αυτό πιο εύκολα το λες παρά το κάνεις, πάντως. Οταν η συσσωρευμένη κώπωση έρχεται, δεν μπορούν όλοι να επαναλάβουν στην παράταση αυτά που έκαναν στην κανονική διάρκεια. «Πρέπει να λάβεις υπόψη σου τι συνέβη στα 90 λεπτά» λέει ο Γκράνθαμ. «Τυπικά, είναι ένα πολύ σημαντικό ματς, αφού πρέπει να βγει νικητής. Εχεις δύο από τις καλύτερες ομάδες να παίζουν και ήδη έχουν δώσει τα πάντα στα 90 λεπτά για να πάρουν τη νίκη. Αν είσαι κουρασμένος, κάνεις χειρότερες επιλογές, ένα καθυστερημένο τάκλιν ίσως οδηγήσει σε τραυματισμό, δικό σου ή του αντιπάλου. Οι μύες σου είναι πιο πιθανό να καταρρεύσουν».

Είναι πολλά που πρέπει να σκεφτεί ένας προπονητής στο ξεκίνημα της παράτασης. Οταν είδε τους παίκτες της Δυτικής Γερμανίας να καταρρέουν στο ημίχρονο του τελικού του 1966 ο Σερ Αλφ Ράμσεϊ, είπε στην ομάδα του. «Κοιτάξτε τους. Είναι τελειωμένοι. Πάρτε το». Και η Αγγλία έκανε ακριβώς αυτό. «Εκείνο που έρχεται στο μυαλό μου» εξηγεί ο Ουγιέ, «είναι ότι έχουμε ενέργεια για να παίξουμε όπως πρέπει και να διατηρήσουμε την πειθαρχία μας κατά τη διάρκεια των αγώνων. Πρέπει να βρεις τη σωστή ισορροπία. Με τα γκολ κερδίζεις τα παιχνίδια, όπως πρέπει να υπολογίζεις και το ότι όταν επιτίθεσαι, χάνεις σε κάποιες στιγμές το σύστημά σου». 

Οσο σημαντική είναι για ένα ματς στην παράταση η προετοιμασία της φυσικής κατάστασης άλλο τόσο είναι η στρατηγική ανάκτησης δυνάμεων, η οποία πρέπει να ξεκινά πριν το τέλος των 90 λεπτών. «Πρέπει να διδάξεις στους αθλητές να διαχειρίζονται την ενέργειά τους κατά τη διάρκεια ενός αγώνα. Τότε θα έχουν πλεονέκτημα το οποίο μπορούν να ονομάζουν κυριαρχία» λέει ο Σάλιβαν. «Αν τους διδάξουμε πως να ρίχνουν τους χτύπους της καρδιάς τους με δύο αναπνοές, θα γίνουν πιο ανθεκτικοί και θα έχουν περισσότερη ενέργεια κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Οι σωστές αναπνοές σε βοηθούν επίσης να καθαρίσει το μυαλό σου. Αντι να νικήσεις τον αντίπαλο σε μονομαχίες, μπορείς να καθαρίσει το μυαλό σου και να μην αντιδράς αρνητικά λόγω στρες».

Στη φάση των νοκ-άουτ σε διορωανώσεις όπως είναι το Mundial και το Euro, είναι πιθανό για μια ομάδα να παίξει παράταση σε σερί αγώνες και η αποκατάσταση είναι πολύ σημαντική. Μπάνιο σε πάγο, φαγητά γεμάτα πρωτεΐνες και υγρά πλούσια σε θρεπτικά συστατικά επιβάλλονται. «Την επόμενη μέρα πρέπει να είσαι στην πισίνα για πρόγραμμα αποθεραπείας ή λίγο ποδήλατο» λέει ο Γκράνθαμ. «Είναι κομμάτι του ποδοσφαίρου όταν παίζεις σε νοκ-άουτ. Ειδικά όταν τα ματς είναι αργά και πρέπει να ταξιδέψεις και να ξεκουραστείς. Είναι πολλά θέματα μαζί. Αν οι αντίπαλοί σου δεν έχουν παίξει παράταση, είσαι αυτόματα σε μειονεκτική θέση εξαιτίας της κώπωσης που έχει μαζευτεί στο κορμί σου. Ισως το να σταματήσεις και να πας κατευθείαν στα πέναλτι είναι το πιο συνετό πράγμα που μπορείς να κάνεις».

«Για ένα ματς οι παίκτες μπορούν να το αντιμετωπίσουν» τονίζει ο Κούμπα. «Ομως σε μια διοργάνωση στο top-level που παίζεται στο τέλος της σεζόν, στη μέγιστη κατάσταση πίεσης, οι απαιτήσεις αυξάνονται. Οταν πρέπει να παίξει δεύτερη και ίσως τρίτη παράταση σε ένα τόσο μικρό χρονικό διάστημα, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος κούρασης και τραυματισμών».

Δεν είναι όμως μόνο οι παίκτες που υποφέρουν με την παράταση. «Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι το φέρουν βαρέως όταν ένα ματς πηγαίνει στην παράταση» λέει ο Ρόρι Σμιθ των Times στο FFT. «Αναγκαζόμαστε να τα έχουμε όλα έτοιμα και να περιμένουμε να γράψουμε την εισαγωγή. Δεν είναι το ιδανικό. Μπορεί να χρειαστεί να πετάξεις match reports, όμως είναι ο μόνος τρόπος για να δουλέψεις. Ξέρεις ότι είσαι το τελευταίο κομμάτι της εφημερίδας, ότι όλα έχουν γίνει και ότι θα ακούσεις πολύ βρίσιμο αν δεν τα έχεις όλα έτοιμα στον χρόνο που πρέπει».

Τι επιφυλάσσει το μέλλον για την παράταση; Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι στο Copa America και το Copa Libertadores παράταση υπάρχει μόνο στον τελικό, με τα υπόλοιπα ματς να πηγαίνουν απευθείας στα πέναλτι. Μια πιθανότητα είναι στους προσεχείς Ολυμπιακούς Αγώνες και στο Παγκόσμιο Κύπελλο να γίνει ισχύσει με τη μορφή πειράματος μία έξτρα αλλαγή στο ξεκίνημα της παράτασης. «Είναι μια πολύ ευαίσθητη ιδέα» υποστηρίζει ο Γκράνθαμ. «Μπορείς να διαχειριστείς καλύτερα έναν αγώνα, ειδικά αν ξέρεις ότι μπορείς να βάλεις κάποιον που θα κάνεις τη διαφορά, όμως πρέπει να τον έχεις στερηθεί στα 90 λεπτά. Είναι επικίνδυνο να αφήσεις έξω τέτοιους παίκτες, το πιο πιθανό είναι να έχεις χρησιμοποιήσει τέτοιους παίκτης για να πάρει το ματς στην κανονική διάρκεια».

Μια άλλη ιδέα που έχει ακουστεί είναι να γίνει αντιγραφή από το… χόκεϊ επί πάγου, όπου η κάθε ομάδα χάνει έναν παίκτη έτσι ώστε να υπάρξουν μεγαλύτεροι χώροι για επίθεση. «Δεν μπορώ να φανταστώ ότι αυτό θα λειτουργήσει στο ποδόσφαιρο» σχολιάζει ο Κούμπα. «Ποιον να βγάλεις; Είμαι λάτρης των παραδόσεων και θεωρώ ότι η παράταση είναι ένα καλό σύστημα, όμως ίσως να μπορούσε να μειωθεί σε 20 λεπτά». Ο Ζεράρ Ουγιέ είναι της ίδιας άποψης. «Αν μπορείς να βρεις ένα καλύτερο σύστημα, πέστο μου».

Πριν την είσοδο της διαδικασίας των πέναλτι σε Mundial και Euro, το 94% των αγώνων που πήγαιναν στην παράταση κρίνονταν στα 120 λεπτά και στη συνέχεια υπήρχε επαναληπτικός ή στρίψιμο νομίσματος. Από την εμφάνιση των πέναλτι, αυτό το ποσοστό έπεσε στο 78% και μόλις το 42% των αγώνων που πήγαν στην παράταση να κρίνονται στα 120 λεπτά. Αν σταματήσουν να υπάρχουν πέναλτι, οι ομάδες θα αρχίσουν να προσπαθούν ξανά να πάρουν το ματς στα 90 λεπτά…