Ενα βιβλίο για το ποδόσφαιρο

Το Ποδόσφαιρο - μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού εκδόθηκε μόλις πριν από έξι χρόνια, ωστόσο ήδη θεωρείται κλασικό, καθώς ο συγγραφέας ίσως είναι ο πρώτος που έθεσε τον «δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων» και στηλίτευσε την εμπορευματοποίηση της λαϊκής κοσμικής θρησκείας που ονομάζεται ποδόσφαιρο. Το βιβλίο αποτελεί συλλογή άρθρων που συγκεντρώθηκαν μετά τον αιφνίδιο θάνατό του, ωστόσο η θεματική τους ταξινόμηση τα καθιστά αναγνώσιμα ως ενιαίο δοκίμιο.

Ο Μονταλμπάν από το πρώτο κεφάλαιο ήδη, χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα κατά των πολυεθνικών εταιριών, της FIFA και των ιδιοκτητών των ομάδων που τις χρησιμοποιούν ως όχημα ικανοποίησης προσωπικών επιδιώξεων. Τους τελευταίους μάλιστα, τους παρομοιάζει με τον Καλιγούλα. Παράλληλα επικρίνει τον νόμο Μποσμάν καθώς θεωρεί ότι η αλόγιστη εισροή ξένων ποδοσφαιριστών και ο συνακόλουθος παραγκωνισμός των εγχωρίων «μπορεί να έχουν απομυθοποιητικές συνέπειες σε καιρούς που μειώνονται τα στοιχεία κοινωνικής ταύτισης και ένταξης».

Ακολούθως ο συγγραφέας αναλύει εξαιρετικά το φαινόμενο της αναζήτησης του παγκόσμιου ποδοσφαιρικού θεού στο πρόσωπο ενός ποδοσφαιριστή. Ιδιαίτερη μνεία κάνει στον Ντιέγκο Μαραντόνα και στον Βραζιλιάνο Ρονάλντο. Περιγράφει την άνοδο και την πτώση του Πίμπε Ντ΄ Όρο, ενώ για τον Ρονάλντο είναι ταυτόχρονα επικριτικός και συμπονετικός. Δεν του επιρρίπτει ευθύνες, αλλά πιστεύει ότι «ανήκει στις πολυεθνικές […] και είναι ένας μύθος που κατασκεύασε η FIFA για να συνεχίσουμε να πιστεύουμε στη θρησκεία του ποδοσφαίρου[…]

Στο επόμενο κεφάλαιο ο Μονταλμπάν καταπιάνεται με την αγαπημένη του ομάδα, την Μπαρτσελόνα. Την αποκαλεί «άοπλο συμβολικό στρατό του καταλανικού εθνικισμού», υπεραμύνεται της γνωστής ρήσης ότι αποτελεί κάτι παραπάνω από ομάδα («mes que un club») και σχεδόν σε όλα του κείμενα κατακεραυνώνει τον επί είκοσι δύο έτη πρόεδρό της Λούις Νούνιεθ, καθώς τον μέμφεται για την αποϊδεολογικοποίηση της Μπαρτσελόνα. Στην ενότητα «White is beautifull» αναφέρεται στη Ρεάλ Μαδρίτης, αποδίδοντάς της τον σεβασμό που αρμόζει στον προαιώνιο εχθρό-αντίπαλο. Υποκλίνεται στην προσωπικότητα του Εμίλιο Μπουντραγκένιο και ασπάζεται την αντίληψη ότι ο αντίπαλός σου πρέπει να είναι πάντοτε ισχυρός ώστε να μη μειώνεται η αξία των επιτυχιών σου. Παρ’ όλα αυτά εξομολογείται ότι «το υπερβολικό fair play από μέρους μου θα έμοιαζε υβριστικό για τη νοημοσύνη των αναγνωστών μου»!

Στην αμέσως επόμενη ενότητα ξεδιπλώνει κάθε πτυχή του el clasico. Τονίζει ότι οι δύο ομάδες είναι αναγκαίοι εχθροί και όσο κι αν η ποδοσφαιρική παγκοσμιοποίηση έχει εξαπλωθεί, η συγκεκριμένη αναμέτρηση αποτελεί μοναδική μονομαχία, αφού όχι μόνο η Μπαρτσελόνα, αλλά και η Ρεάλ είναι κάτι παραπάνω από ομάδα. Ειδικότερα, συμβολίζει την αυθεντική ισπανικότητα ή σύμφωνα με τους πλέον θερμόαιμους Καταλανούς τον ισπανικό ιμπεριαλισμό («δεν είστε ομάδα, είστε εκστρατευτικό σώμα»). Ωστόσο, για τον Μονταλμπάν, η σημαντικότερη παράμετρος του ντέρμπι αποτυπώνεται στον Γκουαρδιόλα και τον Ραούλ, τότε πρωταγωνιστές των δύο ομάδων.

Ο Καταλανός συγγραφέας εκφράζει την πεποίθηση ότι οι δύο συγκεκριμένοι παίκτες συνιστούν σύμβολα ταύτισης για τους οπαδούς και προπύργια, ώστε να αποτραπεί η μετάλλαξη του el clasico σε αναμέτρηση μεταξύ λεγεώνων των ξένων. Ο Μονταλμπάν ολοκληρώνει το κεφάλαιο με ξεχωριστή αναφορά στη μεταγραφή του Λουίς Φίγκο και τις παρενέργειές της, υπογραμμίζοντας ότι «μας έκανε να εμπεδώσουμε ότι το ποδόσφαιρο μετατράπηκε σε θεαματική επιχείρηση».

Στο τελευταίο κεφάλαιο με τίτλο «φαινόμενα και φαινομενολογίες», ο πολυγραφότατος Καταλανός ασχολείται με ευρύ φάσμα θεμάτων. Την… τιμητική του έχει ο μακαρίτης πια Χεσούς Χιλ ι Χιλ (πρόεδρος της Ατλέτικο Μαδρίτης), μια και ο Μονταλμπάν δεν παύει να είναι δηκτικός απέναντί του και να στηλιτεύει την πολύπλευρη, ύποπτη δραστηριότητά του. Επίσης αναλύει το ζήτημα της Εθνικής Ισπανίας σε σχέση με τους υφέρποντες εθνικισμούς στις περιφέρειες της χώρας, ενώ ταυτόχρονα το συνδέει και με την «εισβολή» των ξένων παικτών μετά τον νόμο Μποσμάν, βάζοντας αρνητικό πρόσημο.

Εν κατακλείδι ο Μονταλμπάν παραμένει σταθερά επικριτικός απέναντι στις διεθνείς ποδοσφαιρικές Αρχές, χαρακτηρίζει το ποδόσφαιρο «Πρωτάθλημα των εμπόρων» και πιστεύει ακράδαντα ότι πρωταγωνιστές πλέον είναι οι παράγοντες και όχι οι παίκτες. Χρησιμοποιώντας ξανά ως παράδειγμα το el clasico, ζητά από το κράτος να επέμβει χαλιναγωγώντας τον ποδοσφαιρικό νεοφιλελευθερισμό.

Το δημοσιογραφικό ύφος του Μονταλμπάν καθιστά την ανάγνωση του βιβλίου απολαυστική, αφού ο ζωηρός του λόγος ισορροπεί ανάμεσα στην ειρωνεία και την αιχμηρή κριτική. Ο πρόωρος θάνατός του άφησε ημιτελές το εγχείρημά του, ωστόσο ακόμα κι έτσι το βιβλίο παραμένει «ευαγγέλιο» για όσους θεωρούν ότι η μετατροπή του ποδοσφαίρου από λαϊκό άθλημα σε επικερδή επιχείρηση, έχει αφαιρέσει αρκετή από τη λάμψη και τη μαγεία που νιώθαμε τα μουντιαλικά καλοκαίρια παρακολουθώντας τους ήρωές μας να διεκδικούν το χρυσό αγαλματίδιο.