Ο δρόμος ως αρχέτυπο της υπαρξιακής περιπλάνησης

Ο άνθρωπος υπήρξε ανέκαθεν νομάς της οντολογικής αβεβαιότητας, ένας διαρκώς περιπλανώμενος ανάμεσα στο εγγύς και το άδηλο, ανάμεσα στην αυταπάτη του προορισμού και την υπαρξιακή αλήθεια της πορείας. Το οδοιπορικό του δεν είναι απλώς η γεωμετρία της κίνησης, δεν είναι το πέρασμα από ένα σημείο στο επόμενο· είναι η αναπόδραστη, κοσμογονική διεργασία της γένεσης του ίδιου του είναι του.

Ο δρόμος δεν είναι απλώς υλική κατασκευή, ούτε απλή πρακτική οδός διακίνησης. Είναι σημειολογικός άξονας της ανθρώπινης εμπειρίας, μια υποδομή υπαρξιακού βάρους που επιβεβαιώνει την ίδια την κίνηση της ζωής. Διότι όπου δεν υπάρχει πορεία, δεν υφίσταται ούτε μέλλον· και όπου το μέλλον δεν διανοίγεται, η ύπαρξη καθηλώνεται σε έναν ατέρμονο, στατικό ετεροπροσδιορισμό.

Ο περιπατητής, ο οδοιπόρος, ο ταξιδευτής – όλοι τους βιώνουν το διττό παράδοξο της διαδρομής: η κίνηση προς τα εμπρός αποτελεί ταυτόχρονα απώλεια του σημείου αφετηρίας. Η πορεία δεν έχει αναδρομή, παρά μόνον νοητική αντανάκλαση στις παρυφές της μνήμης· ό,τι προσπεράστηκε, προσπεράστηκε οριστικά.

Ο μύθος του προορισμού και η υπαρξιακή πλάνη της τελικής άφιξης

Στο συλλογικό φαντασιακό, ο δρόμος εκλαμβάνεται ως μέσο· το τέλος του, ως ο αυτοσκοπός. Ο προορισμός προβάλλεται ως η τελεολογική επικύρωση της πορείας, ως η δικαίωση του ταξιδιού.

Κι όμως, ποιος αλήθεια μπορεί να ορίσει το σημείο του τερματισμού, αν όχι εκείνος που αποδέχεται την πεπερασμένη φύση του; Διότι το τέλος κάθε διαδρομής είναι απλώς μια νέα αφετηρία, όπως η σιωπή που ακολουθεί ένα μουσικό κομμάτι δεν είναι παρά η προσμονή του επόμενου ήχου.

Ο προορισμός δεν είναι η απόλυτη δικαίωση της κίνησης, αλλά η εφήμερη αυταπάτη μιας στιγμιαίας ολοκλήρωσης. Το ταξίδι δεν σταματά ποτέ, γιατί η ίδια η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας ατέρμονος μονόδρομος, στον οποίο η αναδρομή είναι αδύνατη και η ακινησία ισοδυναμεί με ανυπαρξία.

Χρόνος και δρόμος: Ο μονόδρομος της ύπαρξης

Η έννοια του δρόμου ως μονόδρομου δεν είναι απλώς μια οδική συνθήκη – είναι η απόλυτη κοσμολογική αλήθεια. Ο χρόνος είναι αμείλικτα μονόδρομος, ρέει ανεπίστροφα, και το ανθρώπινο βίωμα δεν έχει τη δυνατότητα αναστροφής ή επαναφοράς.

Η πορεία, είτε πραγματική είτε μεταφορική, δεν είναι ανακλήσιμη. Το βήμα που έγινε δεν απο-γίνεται, ο δρόμος που επιλέχθηκε δεν αποεπιλέγεται. Κάθε απόφαση, κάθε κατεύθυνση, κάθε διασταύρωση είναι ανεπιστρεπτί χαραγμένη στο χωροχρονικό γίγνεσθαι, και ο άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να προχωρήσει, ακόμα και αν δεν γνωρίζει πού οδηγείται.

Η ζωή δεν είναι στατική, όπως δεν είναι και το τοπίο του δρόμου. Ό,τι αφήνεται πίσω υποβιβάζεται σε μνήμη, ό,τι βρίσκεται μπροστά παραμένει μυστήριο. Το μόνο βέβαιο είναι η αδιάκοπη κίνηση, η οποία συνεχίζεται είτε από επιλογή είτε από την ίδια τη φύση της ύπαρξης.

Διασταυρώσεις και η πλάνη της επιλογής

Όταν φτάνουμε σε μια διασταύρωση, αισθανόμαστε ότι κρατούμε στα χέρια μας την απόλυτη εξουσία της απόφασης. Αριστερά ή δεξιά; Να συνεχίσουμε ή να αλλάξουμε πορεία;

Αλλά, στην πραγματικότητα, πόσο πραγματικά ελεύθερη είναι η επιλογή; Ο δρόμος μπορεί να μας παρουσιάζει φαινομενικές εναλλακτικές, αλλά κάθε απόφαση βασίζεται σε προϋπάρχουσες συνθήκες, προσλαμβάνουσες και υποσυνείδητες επιρροές.

Ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ πραγματικά ελεύθερος να διαλέξει οτιδήποτε, γιατί οι δρόμοι που του επιτρέπονται είναι ήδη δοσμένοι. Ορισμένοι είναι απρόσιτοι, άλλοι αδιέξοδοι, κάποιοι αόρατοι μέχρι να τους διανύσει κάποιος άλλος πρώτος.

Όμως, παρά τη σχετικότητα της επιλογής, η ουσία του ταξιδιού δεν αναιρείται. Διότι, ακόμη και αν οι διασταυρώσεις είναι προδιαγεγραμμένες, ο τρόπος που τις βιώνουμε παραμένει δικός μας.

Η αμετάκλητη πορεία και το μεγαλείο της συνέχειας

Αυτό που καθιστά τον δρόμο τη μέγιστη αλληγορία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι ακριβώς η αδυναμία αναστροφής του.

Δεν υπάρχει επιστροφή. Μόνο ανάμνηση.

Δεν υπάρχει παύση. Μόνο αναβολή.

Δεν υπάρχει απόλυτος χάρτης. Μόνο η διαίσθηση του ταξιδιώτη.

Η πορεία είναι αδιαμφισβήτητη, η κίνηση αναπόδραστη. Δεν γνωρίζουμε αν ο δρόμος είναι προδιαγεγραμμένος ή αν τον χαράζουμε εμείς· το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι δεν μπορούμε να σταθούμε ακίνητοι.

Ο δρόμος είναι η ζωή. Και η μόνη πραγματική επιλογή δεν είναι το ποιος δρόμος θα επιλεχθεί, αλλά το πώς θα τον διασχίσουμε.

Φωτογραφίες: Unsplash