Πόσο μας λείπεις ρε Μάνο... (vids&pics)

Παντού βρίσκουμε τον Μάνο

Η γλώσσα που μιλάει σε όλους και όμως δεν εξάγει φθόγγους. Σύμφωνα, φωνήεντα, τετριμμένους, καθημερινούς ήχους. Είναι η γλώσσα που εκφράζει το άυλο, το νοητό, το διαρκώς μεταβαλλόμενο. Είναι η γλώσσα που για να τη γράψεις πρέπει να “διαβάσεις” τον εαυτό σου. Να κατευθύνεις το συναίσθημα και να συγκεντρώσεις τις πέντε σου αισθήσεις στην εικόνα του μέλλοντος. Αυτήν που θα αποκαλύψει τις αδρές γραμμές ενός παράλληλου σύμπαντος που ζει και περιμένει ένα νεύμα για να μας συναντήσει. Η γλώσσα που ευτελίζουμε περιγράφοντας την με τον όρο μουσική.

Ευτυχώς υπάρχουν εξαιρέσεις και ο Μάνος Χατζιδάκις είναι η μεγαλύτερη. Ο άνθρωπος που μπόρεσε να καταλάβει αυτή τη γλώσσα και να της ανταποδώσει την ευγένεια και το μεγαλείο που προσφέρει. Την ίδια στιγμή μας τη μετέφρασε και την έκανε εύληπτη σε όλο τον κόσμο. Κανείς δεν μπορεί να μη βρει κάτι απ' αυτόν στις μελωδίες του Μάνου. Γι' αυτό και δεν είναι μόνο Έλληνας. Είναι πολίτης του κόσμου και η αναγνώριση του οφείλεται στο νοηματικό πλαίσιο που ορίζει η μουσική (του). Ο Μ Χ που ήδη έχει ορίσει τη μουσική εποχή μας.

Ποιητής, πρωτοπόρος, πυλώνας του ελληνικού τραγουδιού

Ο Χατζιδάκις αποτελεί τη συνέχεια του δημοτικού και του ρεμπέτικου τραγουδιού. Τα είδη που διαμόρφωσαν τον γενετικό κώδικα της μουσικής μας. Είναι η παράδοση της χώρας μας. Ο Μάνος με το έργο του εξήγαγε το ελληνικό μουσικό προϊόν στα πέρατα του κόσμου. Σεβάστηκε αμφότερα και πρόσθεσε το στοιχείο που έλειπε: Την ποίηση. Όχι μόνο μελοποιώντας την, αλλά εντάσσοντας την στο έργο του. Η ελεγεία και ο λυρισμός της ακούγονται στη δουλειά του Μ.Χ.

Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 στην Ξάνθη. Ο πατέρας του, Γεώργιος Χατζιδάκις, ήταν δικηγόρος. Η μητέρα του Αλίκη καταγόταν από την Αδριανούπολη. Για τη μητέρα του είχε πει “κληρονόμησα όλους τους γρίφους που από παιδί μ' απασχολούν και μέχρι σήμερα κάνω προσπάθειες να τους λύσω. Χωρίς τους γρίφους της δεν θα ήμουν ποιητής”. Από την ηλικία των τεσσάρων αρχίζει μαθήματα πιάνου με δασκάλα την Αλτουνιάν, γνωστή μουσικό της Ξάνθης, αρμενικής καταγωγής. Μάθαινε επίσης βιολί και ακορντεόν.

Το 1932, η μητέρα και τα δύο παιδιά, ο Μάνος και η Μιράντα, εγκαθίστανται στην Αθήνα. Οι γονείς χωρίζουν. Το 1938 ο πατέρας του σκοτώνεται σε αεροπορικό δυστύχημα. Ακολουθεί ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και η οικογένεια καταστρέφεται οικονομικά. Στα χρόνια της Κατοχής και της απελευθέρωσης θα κάνει διάφορες δουλειές. Δεν αφήνει τη μουσική και ξεκινά ανώτερα θεωρητικά μαθήματα με τον Μενέλαο Παλλάντιο. Ξεκινά σπουδές Φιλοσοφίας στον Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ έρχεται σε επαφή με καλλιτέχνες και διανοούμενους (Γκάτσος, Ελύτης, Σεφέρης, Τσαρούχης, κ.α.) οι οποίοι θα διαμορφώσουν σε μεγάλο βαθμό τη σκέψη του.

Η πρώτη του εμφάνιση στον άχρονο χώρο της μουσικής, έγινε το 1944 με τον “Τελευταίο Ασπροκόρακα” του Αλέξη Σολωμού για το Θέατρο Τέχνης του Κ. Κουν. Εκεί θα παρακολουθήσει και μαθήματα υποκριτικής. Ο Κουν θα τον αποτρέψει. Στο Τέχνης θα γράψει μουσική για πολλά έργα του σύγχρονου παγκόσμιου ρεπερτορίου. “Γυάλινος Κόσμος (Τ. Γουίλιαμς), “Ματωμένος Γάμος” (Φ. Γκ. Λόρκα), “Ο Θάνατος του Εμποράκου” (Α.Μίλερ) κ.α.

Η Μαρίκα Κοτοπούλη του αναθέτει να συνθέσει μουσική για τον “Αγαμέμνονα” και τις “Χοηφόρες” από την “Ορέστεια” του Αισχύλου (1950). Μέχρι τότε τη μουσική επένδυση των αρχαίων τραγωδιών την ανέθεταν σε ακαδημαϊκούς συνθέτες. Την ίδια περίοδο συνεργάζεται με τον Άγγελο Σικελιανό στην τελευταία του τραγωδία “Ιπποκράτης”. Η δεκαετία του '50 είναι από τις παραγωγικές και δημιουργικές. Συνθέτει για θέατρο και κινηματογράφο. Η αναγνώριση δεν αργεί να έρθει. Η επόμενη δεκαετία είναι γεμάτη βραβεία. “Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού, “Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης”, “Οσκαρ”, κ.α. Το 1966 ταξιδεύει στις ΗΠΑ για να ανεβάσει στο Broadway με τον Ζ. Ντασέν και τη Μ. Μερκούρη τη θεατρική διασκευή του “Ποτέ την Κυριακή”.

Το 1972 επιστρέφει στην Αθήνα και τον επόμενο χρόνο ιδρύει το καφεθέατρο “Πολύτροπο”. Την περίοδο αυτή θα ηχογραφήσει τον “Μεγάλο Ερωτικό”. Διορίζεται αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Λυρικής Σκηνής για το διάστημα 1975-77, ενώ το διάστημα 1975-82 καθήκοντα διευθυντή της Κρατικής Ορχήστρας καθώς και διευθυντή στο Τρίτο Πρόγραμμα. Η παρουσία του στο Τρίτο αποτελεί μέχρι και σήμερα σημείο αναφοράς.

Ο Χατζιδάκις είναι πρωτοπόρος και το δείχνει σε κάθε ευκαιρία. Διοργανώνει “Μουσικές Γιορτές”, “Αγώνες ελληνικού τραγουδιού”. Το 1985 εκδίδει το πολιτιστικό περιοδικό “Τέταρτο”. Την ίδια χρονιά ιδρύει την πρώτη ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρεία “Σείριος”. Το 1989 δημιουργεί την “Ορχήστρα των Χρωμάτων”. Τη διευθύνει μέχρι το τέλος της ζωής του. Στις 15 Ιουνίου 1994 πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα.

Τα καλύτερα του έργα

Ο Μεγάλος Ερωτικός (1972)

Το έργο που χάρισε στον Χατζιδάκι την αθανασία. Καλλιτεχνικά φυσικά, αλλά αυτό μετράει για έναν πραγματικό καλλιτέχνη. Κύκλος τραγουδιών σε ποίηση Ελύτη, Γκάτσου, Καβάφη, Σολωμού, Σαπφούς, Μυρτιώτισσας, Σαραντάρη, Πρεβελάκη, Χορτάτζη, Σολομώντος.

Ο Μάνος Χατζιδάκις στη Ρωμαϊκή Αγορά (1986)

Κασετίνα τριών δίσκων με νέες εκτελέσεις τραγουδιών του συνθέτη από την περίοδο 1947-1985. Όσοι το έχετε ακούσει θα συλλάβατε τον εαυτό σας να λέει “μα κι αυτό είναι του Χατζιδάκι;”.

Το Χαμόγελο της Τζοκόντα (1965)

Λέγεται ότι το εμπνεύστηκε από μια γυναίκα. Απλά την είδε στον δρόμο και το χαμόγελο άνθισε. Από τα πιο γνωστά και πιο σαγηνευτικά έργα του Μ.Χ.

Reflections (1970)

Κύκλος τραγουδιών που γράφτηκε για τους New York Rock & Roll Ensemble σε αγγλικούς στίχους. Η μουσική που την ακούς και αμέσως της αναγνωρίζεις. Από τις καλύτερες στιγμές του.

Οδός Ονείρων (1962)

Μουσικό θεατρικό έργο που ανέβηκε τον Ιούνιο του 1962 στο θέατρο “Μετροπόλιταν”. Εδώ είναι η φωνή του Μάνου που σε καλώς ορίζει και σε κατευοδώνει για το δικό σου μουσικό ταξίδι στην “Οδό Ονείρων”.

Ο ανήσυχος πολίτης Μ.Χ στη... γαλαρία

Ο Μάνος Χατζιδάκις δεν ήταν στον κόσμο του. Της μουσικής. Για κάποιον άλλο θα ήταν αρκετό. Θα έμενε στις κολακείες και τα επαινετικά σχόλια για τη δουλειά του. Όχι αυτός. Πάνω απ' όλα ήταν πολίτης με την αριστοτελική έννοια. Κι αν στη μουσική του σε οδηγούσε σε ατραπούς-τοπία ευτοπίας, στη ζωή του ήταν ξεκάθαρος. Η πολιτική του θέση κρυστάλλινη. Δεξιός, αλλά δίκαιος και επικριτικός απέναντι της όταν έπρεπε. Το ίδιο και με την Αριστερά. Δεν μεροληπτούσε, αλλά δεν προσπαθούσε να πατήσει σε δυο βάρκες. Προσπαθούσε να βρει και να μεταφέρει την κοινωνική δικαιοσύνη. Με τη μουσική, τους στίχους, τα λόγια του.... Όπως αυτά που έγραψε στο “Τέταρτο”. Σε αυτά θα βρούμε τον αληθινό Μ.Χ. Παραθέτουμε απόσπασμα: