Επαγγέλματα που χάνονται
Που πήγαν αυτοί οι ακούραστοι και άοκνοι κομματικοί εργάτες που αμολιόντουσαν μέσα στη νύχτα και δεν άφηναν κολώνα της ΔΕΗ γυμνή; Τί απέγιναν οι εκφραστές του απόλυτου κομματικού escalade που ήθελε την «αγνή» πολιτικοποίηση να ξεκινάει από τα σχολικά χρόνια και να καταλήγει συνήθως στη Γενική Γραμματεία κάποιου Υπουργείου με ύφος «έχω δώσει τη ζωή μου για το κόμμα»; Προφανώς έχουν παραμείνει σε στενά πανεπιστημιακά πλαίσια, αλλά το παλιό spark δεν είναι πια εδώ. Το σκεφτόμουνα με αφορμή το πόνημα του Μάκη για τα τηλεοπτικά spots των κομμάτων, τα οποία με εξαίρεση ίσως τον αυτοσαρκασμό των platformers στον πηγαιμό για το Νομισματοκοπείο, είναι από επιθετικά έως αδιάφορα.
Για κάποιο λόγο ενδόμυχα η εποχή της αφίσας είχε αποτυπωθεί στο υποσυνείδητό μου ως αποθέωση του naive, ως προσωποποίηση της αγνής λαλιώτικης προπαγάνδας με την «Αλλαγούλα» να χαμογελάει κρατώντας τα λουλουδάκια του αγρού και τον Τάσο Μπιρσίμ να απαθανατίζει τον Αντρέα να φιλάει το μικρό κορίτσι στο τέλος της προεκλογικής συγκέντρωσης στο Σύνταγμα συγκινώντας το πανελλήνιο και εξασφαλίζοντας μια ακόμη ευρεία νίκη για τη δημοκρατική παράταξη (για κάποιο λόγο μόνο το ΠΑΣΟΚ ήταν δημοκρατικό κόμμα στα ΄80ς, οι άλλοι ήταν θιασώτες άλλων μοντέλων).
Θυμήθηκα την πρώτη αφίσα του ΠΑΣΟΚ, εκείνη που έμοιαζε σαν κλασσικό εικονογραφημένο, με τον ήλιο (κανονικός μέχρι τότε, πριν βαφτεί πράσινος) να ξεπροβάλλει καμαρωτός και τα χαμογελαστά cartoons του συνταξιούχου, του εργάτη, του νέου ζευγαριού και του αγρότη. Σήμερα το πολύ να το δεις σε αναγνωστικό της πρώτης Δημοτικού αν και αμφιβάλλω ότι θα κέντριζε το ενδιαφέρον ακόμα και στα πιτσιρίκια. Τα πράγματα δεν ήταν όμως πάντοτε ειδυλλιακά.
Η ιστορία της αφίσας έχει πολύ βαθιές ρίζες, από το δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου του ’46 κιόλας, όταν ο Γεώργιος ο Β΄ ερχόταν ντυμένος τσολιάς να τρομάξει του μαμωνάδες κομμουνιστές που στη θέα του γίγαντα το έβαζαν στα πόδια. Η απάντηση ήταν άμεση: η κορώνα είναι σύμβολο καταστροφής και θανάτου, είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα.
Στο ίδιο μοτίβο συνεχίστηκε το πράγμα και στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, δικαιωμaτικά στο hall of fame το κόκκινο χταπόδι πάνω από την Ελλάδα για το μαύρο στην ΕΔΑ, το «λευκό» του Θεού, ενάντια στο κόκκινο του αίματος, η νοικοκυρά που σάρωνε με τη σκούπα της το κόμμα της λαϊκής δυστυχίας.
Ο εμφύλιος φαινομενικά άρχισε να μένει πίσω, η αφίσα εξελισσόταν σε πιο προσωποκεντρική, ο Καραμανλής γινόταν ο εθνικός ηγέτης, η εγγύηση της σταθερότητας, μέχρι ασφαλώς τα Απριλιανά που είναι ανώφελο να μιλήσει κανείς για αφίσες πλην ίσως της πρώτης «εναλλακτικής» του Ρήγα Φεραίου με το τουφέκι και τη μολότωφ να εκφράζουν τα δημοκρατικά ιδεώδη.
Μετά την επταετία στο γύψο, επιστροφή στο μοντέλο «Καραμανλής-Σωτήρας-Ξίφος-Τσολιάς», εμφάνιση ΠΑΣΟΚ που εξέφρασε όλη την αντίδραση στο «ανήκωμεν εις την δύσιν» του δεξιού ηγέτη με το ευρηματικό «πωλείται» μέχρι που μπήκαμε στη δεκαετία του ΄80, τη δεκαετία που όλα άλλαξαν και στην αφίσα και στις ζωές μας και στη νοοτροπία μας.
Το ΠΑΣΟΚ επιστρατεύοντας νεωτερισμούς βασισμένους στα αμερικανικά μοντέλα που τόσο λάτρευε ο Ανδρέας Παπανδρέου, εξαπολύει θρυλική αφισοκαμπάνια την οποία αγκαλίαζει σχεδόν το μισό εκλογικό σώμα που διψάει για «Αλλαγή». Πανηγυρική νίκη Ανδρέα, πανηγυρική επικράτηση της πασοκικής καμπάνιας που έδωσε νέο νόημα στον όρο «αφισοκολλητής» και τον εξέλιξε σε αυτό που λέμε σήμερα «κομματικό στέλεχος επικοινωνίας».
Από το 1985 το πράγμα άρχισε να χοντραίνει, με αποκορύφωμα τις εκλογές του ΄89 όταν η πόλωση και η κόντρα έφτασε στα άκρα και με δεδομένο ότι δεν υπήρχε ακόμη ιδιωτική τηλεόραση για να πάρει τα σκήπτρα, τα δύο μεγάλα κόμματα έδωσαν ρεσιτάλ με γραφίστες και στρατηγικά στελέχη να δίνουν ρέστα στην ευρηματικότητα και τον αρνητισμό.
Ειδική μνεία στον Κλαρκ Κεντ δημόσιο υπαλληλο του ΠΑΣΟΚ, αλλά και στα περιστέρια (υποτίθεται σύμβολα της Ειρήνης) που χρησιμοποιήθηκαν από αμφότερα τα επιτελεία των δύο προκειμένουν να πείσουν τον περήφανο λαό να προτιμήσει το σωστό Κυβερνήτη.
Το ΚΚΕ με το ΚΚΕ Εσωτερικού σε πολύ πιο ήπια πλαίσια, αφού ο δικομματισμός είχε χτυπήσει κόκκινα και δεν υπήρχαν περιθώρια ψηφοθηρίας, πιστοί στην παράδοση και τη γοητεία του κλασσικού. Η ΔΗΑΝΑ του Κωστή Στεφανόπουλου έμεινε στα αυστηρά μοντέλα του παρελθόντος μια επιλογή που αποδείχθηκε ατυχής και αποτυπώθηκε και μετεκλογικά με το αποτέλεσμα της εκλογικής αναμέτρησης του 1990.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90 το παιχνίδι φαινόταν ότι άλλαζε γήπεδο και περνούσε στην τηλεόραση, ωστόσο υποδεχθήκαμε τα new entries με το Συνασπισμό του νέου, του ωραίου, της προόδου, του σεβασμού στο περιβάλλον με το θρυλικό γυμνό μωρό να δείχνει το δρόμο στον πατέρα με την τιράντα. Ωραίες εποχές, χωρίς έγνοιες και προβλήματα, με την Ελλάδα να εισάγεται στον «εκσυγχρονισμό».
Παρέα με τον εκσυγχρονισμό ήρθε και το photoshop, όπου και πάλι το πάντα πρωτοπόρο ΠΑΣΟΚ φρόντισε να εξαφανίσει τις ελιές από το πρόσωπο του Σημίτη, ενώ πιο πριν η ΝΔ θέλησε να εκμεταλλευτεί το επιτυχημένο nickname «μπουλντόζας» για το νέο αρχηγό της, Μιλτιάδη Έβερτ. New entry o Αντώνης Σαμαράς με την Πολιτική Άνοιξη, τη θάλασσα, τα δεντράκια, τα κλαράκια και το Συμπιλίδη.
Η συνέχεια ανήκει σχεδόν αποκλειστικά στην τηλεόραση, οι αφίσες έχασαν τη σημασία τους και την παρεμβατικότητά τους, με φωτεινές εξαιρέσεις το μεγάλο μποξέρ Γιώργο Καρατζαφέρη και το «σας-τα-λέγαμε-από-τότε» ΚΚΕ που ως γνωστόν δικαιώνεται πάντα.
Last but not least, ο ένας, ο μοναδικός, ο αληθινός οικολόγος-εναλλακτικός Δημοσθένης Βεργής. Ο Έλληνας που αντιστάθηκε σθεναρά στο περιστατικό των Ιμίων και προέτρεψε την Τανσού Τσιλέρ να έρθει να την πάρει. Και όχι, η αφίσα δεν είχε λογοκριθεί, όλη η Αθήνα γνώρισε τον erectus ανδρισμό του Δήμου και «σοκαρίστηκε». Δεν τον τίμησε με την ψήφο της (αν και σήμερα με τέτοια καμπάνια μπορεί και να έμπαινε Βουλή) και δεν τον εμπιστεύτηκε και το 2012 όταν μαζί με την εθνική star Τζούλια, υποσχόταν άμεση έξοδο από το ΔΝΤ και το μνημόνιο. Ας προσέχαμε.
