Μύθοι για την εποχή μας
Τον Τζέιμς Θέρμπερ έμαθα από μια ανθολογία ξένου διηγήματος, που είχα διαβάσει όταν ήμουν κοντά στα 10. Δεν θυμάμαι πως ονομαζόταν ακριβώς αλλά οι επιλογές ήταν το λιγότερο εκκεντρικές. Είχε για παράδειγμα ένα απόσπασμα από το λιμπρέτο της όπερας του Πουτσίνι La Boheme, που αν είχες διαβάσει μόνο αυτό – και στην Καλλίπολη Πειραιώς την δεκαετία του ’50 ο Πουτσίνι ήταν λιγότερο δημοφιλής από τον Σάββα Θεοδωρίδη – πίστευες ότι το έργο είναι κωμωδία. Μέχρι να μεγαλώσεις και να διαβάσεις και το υπόλοιπο και να καταλάβεις ότι η μοναδική εύθυμη σκηνή ήταν αυτή που είχαν βάλει στην ανθολογία, εκτός αν γελάς με τους φθισικούς που πεθαίνουν από βήχα, οπότε μπορείς να διασκεδάσεις όταν στο τέλος τα τινάζει η Μιμή. Το απόσπασμα όμως που μου είχε κάνει την μεγαλύτερη εντύπωση ήταν από το «Η απόκρυφη ζωή του Ουόλτερ Μίτι του Τζέιμς Θέρμπερ.
Είναι ένα σύντομο διήγημα που δημοσιεύτηκε στο New Yorker το 1939. Αφηγείται το πρωινό ενός μέσου Αμερικάνου που οδηγεί με την γυναίκα του στο σούπερ μάρκετ και στο κομμωτήριο και έχει πέντε φαντασιώσεις. Στην πρώτη ξεκινάει με το αυτοκίνητο φαντάζεται ότι οδηγεί ένα υδροπλάνο. Στην δεύτερη περνάει έξω από ένα νοσοκομείο και φαντάζεται ότι είναι ένας διάσημος χειρούργος που κάνει μια πρωτοποριακή επέμβαση. Στην τρίτη προσπαθεί να θυμηθεί τι του είπε να ψωνίσει η γυναίκα του, θυμάται την κλισέ φράση «Αυτό θα σε βοηθήσει να φρεσκάρεις την μνήμη σου» και μπαίνει σε μια φαντασίωση δικαστικού δράματος. Στην τέταρτη περιμένοντας την γυναίκα του διαβάζει ένα περιοδικό που έχει τίτλο «Μπορεί η Γερμανία να κερδίσει τον πόλεμο ;» και φαντάζεται ότι οδηγεί ένα αεροπλάνο σε μυστική αποστολή πάνω από την Γερμανία. Στην πέμπτη και τελευταία περιμένει την γυναίκα του καπνίζοντας και έχοντας ακουμπήσει στον τοίχο και φαντάζεται ότι απέναντι του βρίσκεται το εκτελεστικό απόσπασμα «…που ο Ουόλτερ Μίτι αντιμετώπισε ανέκφραστα όπως πάντα».
Στην Ελλάδα και γενικά στην Ευρώπη το «Η απόκρυφη ζωή του Ουόλτερ Μίτι» είναι γνωστό αλλά όχι ιδιαίτερα σημαντικό. Στην Αμερική το διήγημα ήταν καθοριστικό. Εδωσε το σενάριο για δύο έργα, το ένα του 1947 με τον Ντάνι Κέι να παίζει τον ομώνυμο ρόλο και το δεύτερο το 2013 με τον Μπεν Στίλερ στον ρόλο του Μίτι. Το διήγημα δημιούργησε τον όρο mittyesque για όσους αρνούνται την πραγματικότητα για να καταφύγουν σε κόσμους της φαντασίας.
Τα τελευταία 55 χρόνια οι γνώσεις μου για τον Θέρμπερ είχαν μείνει εκεί. Μέχρι το προηγούμενο Σάββατο, που στο προσκύνημα στο Φίλιον της Σκουφά, συνάντησα τον Σωτήρη Κακίση που μου έδωσε ένα βιβλίο του Θέρμπερ που έχει μεταφράσει. Για την ακρίβεια δύο βιβλία για παιδιά. Επειδή όμως ήταν μικρά τα έδεσε σε duodecimo τομάκι, με το ένα διήγημα που λέγεται «Το άσπρο ελάφι» να αρχίζει από την μία μεριά και η άλλη πλευρά να έχει μία συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο «Μύθοι για την εποχή μας». Πολύ περιποιημένο έκδοση από τις εκδόσεις Ερατώ και αν έχετε κάποιο κουλτουρέ παιδί που θέλετε να του πάρετε δώρο, το συστήνω ανεπιφύλακτα, αφού τα διηγήματα συνοδεύονται από εικόνες.
Υ.Γ Ανάμεσα στις δύο ταινίες του Ντάνι Κέι και του Μπεν Στίλερ δεν υπάρχει σύγκριση. Η ταινία του ’47 είναι πολύ πιο κοντά στον μέσο αμερικάνο και την καθημερινότητα του για την οποία γράφτηκε το διήγημα του Θέρμπερ.
Υ.Γ 1 Ο όρος mittyesque ταιριάζει στην προσωπικότητα του Γιάνη Βαρουφάκη. Η συμπεριφορά του και το ντύσιμο του πρέπει να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε φαντασιώσεις που έχει αλλά σπάνια εκφράζει. Μια από τις σπάνιες φορές που το έκανε ήταν στο δείπνο στο Γιάντες στα Εξάρχεια όταν του την είχαν πέσει. Στην mittyesque εκδοχή του Βαρουφάκη, του την πέσανε, μετά η Δάφνη πήδησε στην αγκαλιά του αλλά «συζήτησε μαζί τους και τελικά έφυγε ευχαριστημένος παρά το επεισόδιο». Στο βίντεο η συνάντηση τελειώνει με αυτούς που του την πέσανε να του λένε να φύγει και να πάει να φάει εκεί που τρώνε οι άλλοι πολιτικοί και έναν στον τέλος να τον κράζει φωνάζοντας «Ανοίξτε τον δρόμο να φύγει ο πρόεδρος ρε». Κάτι ανάλογο συνέβη όταν είχε πρωτοσυναντήσει τον Ντάισελμπλουμ και τον άκουσε να του λέει «Σήμερα σκότωσες την τρόικα» ή όταν ηχογράφησε την συνεδρίαση του Eurogroup. Δεν πρόκειται για παραμύθια ενός μυθομανούς αλλά για ιστορίες που ο Βαρουφάκης φτιάχνει στο μυαλό του με τον εαυτό του πρωταγωνιστή. Πιστεύει ότι του έχουν συμβεί, ότι όπως ο Ουόλτερ Μίτι αντιμετώπιζε το εκτελεστικό απόσπασμα ανέκφραστος αυτός εντυπωσιάζει τους οικονομολόγους όλου του κόσμου. Μέχρι που όπως ο Μίτι καταλαβαίνει ότι καπνίζει έξω από ένα κομμωτήριο ο Βαρουφάκης να καταλάβει ότι βρίσκεται σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου μόνος και να επιστρέψει στην πραγματικότητα. Μέχρι την επόμενη φαντασίωση του.
