Σώζοντας την τέχνη για λογικότερες εποχές.

Την επόμενη μέρα μπήκαν στο μουσείο της Μοσούλης και κατέστρεψαν «με εντολή του Προφήτη» αγάλματα 3000 ετών, αφού «ήταν δημιουργήματα ειδωλολατρίας»…

Το 5λεπτο βίντεο το ανέβασαν την Πέμπτη σε λογαριασμό του Twitter.

Πόσο σπουδαίο θα ήταν να υπήρχαν παντού και πάντα κάποιοι που θα προστάτευαν τα ‘δευτερεύουσας σημασίας’ αγαθά…

Τυχαία από τα διαβάσματα της μέρας…

«…..Ιούνιος 1940. Αυτή την πύρινη αυγή ένα μαύρο παραπέτασμα απειλεί το Παρίσι. Η Ευρώπη έχει μόλις τιναχτεί στον αέρα, χτυπημένη από ένα φαιοπράσινο αήττητο στρατό. Η Ολλανδία έπεσε, το Βέλγιο επίσης. Οι Γερμανοί κατέχουν τα προάστια. Το Παρίσι αδειάζει σαν ανοιγμένη αρτηρία. Ο πανικός εξαπλώνεται σε σταθμούς και λιμάνια, στους μποτιλιαρισμένους επαρχιακούς δρόμους, στα ξέχειλα βαγόνια, στα ζεμένα κάρα. Στους υπαίθριους χώρους των Παρισινών μουσείων δεκάδες φορτηγά περιμένουν τη διαταγή αναχώρησης. Είναι άδεια. Ορισμένα φέρουν στο πλάι το οικόσημο της πόλης του Παρισιού. Άλλα είναι βαμμένα με τα χρώματα του πολυκαταστήματος Σαμαριταίν που δάνεισε μερικά οχήματα. Τα πιο εντυπωσιακά νοικιάστηκαν από την Comedies Francaises που μεταφέρει συνήθως με αυτά τα σκηνικά της. Οι πολυέλαιοι ξεκρεμάστηκαν, οι πίνακες τυλίχτηκαν ρολό, τα αγάλματα τυλίχθηκαν για να φύγουν. Ταπισερί και παλιά έπιπλα είναι στα υπόγεια ή έχουν τοποθετηθεί σε σίγουρα μέρη. Τόσα και τόσα θαύματα της Τέχνης που δεν θα τα πάρουν οι Γερμαναράδες. Μένουν μόνο τα γλυπτά που παραείναι βαριά για να μεταφερθούν. Ο Ζαν Ζωζάρ, διευθυντής των Γαλλικών Μουσείων, επέβλεψε ώστε ο διασκορπισμός να αποδειχτεί αποτελεσματικός. Ξέρει καλά τη δουλειά του, αφού αυτός είχε αναλάβει να προστατεύσει τα έργα του Πράδο προτού οι οπαδοί του Φράνκο καταλάβουν την Ισπανία. Το ξημέρωμα αυτής της τραγικής 11ης Ιουνίου, τα καμιόνια βάζουν μπρός. Ακολουθούν το ένα το άλλο σε μικρή απόσταση.

Οι εκκλησίες δεν έχουν πια βιτρό γιατί τα βιτρό τους έχουν αποθηκευτεί μέσα στους τάφους στο Πάνθεον. Στην πλατεία της Κόνκορντ, στην πλατεία της Ομόνοιας, η βάση του οβελίσκου έχει αλυσοδεθεί σε ξύλινο βάθρο.

Δέκα μήνες νωρίτερα, αμέσως μετά την κήρυξη του πολέμου, τριακόσια καμιόνια ναυλωμένα από τα Εθνικά μουσεία, μετέφεραν τα ωραιότερα έργα της Εθνικής κληρονομιάς για να τα προστατεύσουν από τις Γερμανικές βολές και βλέψεις. Η επιχείρηση είχε αρχίσει στις 28 Σεπτεμβρίου 1938, τις παραμονές της συνδιάσκεψης του Μονάχου. Τη μέρα εκείνη στις έξι το πρωί, οργανώθηκε η πρώτη επιχείρηση μεταφοράς στην αυλή του Καρουζέλ του Λούβρου. Προορισμός το Σαμπόρ. Κανονικά θα ήταν η πρώτη μεταφορά πολλών άλλων που ακυρώθηκαν αφότου οι Ευρωπαϊκές δυνάμεις τα βρήκαν στο Μόναχο σχετικά με τη μοίρα της Σουβιτίας ………… Η εκεχειρία διαβρώθηκε στην περίπτωση της Τσεχοσλοβακίας και διαλύθηκε στην περίπτωση της Πολωνίας. Η αποδημία ξανάρχισε στις 27 Αυγούστου 1939. Μέσα στα μουσεία, συνεργεία επαγγελματιών συσκευαστών είχαν αναλάβει να πακετάρουν τα σπουδαιότερα έργα της πολιτιστικής κληρονομιάς : στη Γαλλία αλλά και στην Πινακοθήκη Τέιτ και την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, στο Βέλγιο, στις Κάτω Χώρες, ακόμα και στην Αμερική έπαιρναν τα μέτρα τους. Στη Γαλλία τα κασόνια είχαν επιμελώς καταγραφεί. Τα μεγάλα αγάλματα είχαν κλειστεί μέσα σε ξύλινα τελάρα και έπειτα ανυψώθηκαν και τοποθετήθηκαν πάνω στα φορτηγά. Οι γιγάντιοι πίνακες τυλίχτηκαν, δέθηκαν μέσα στα ρυμουλκά της ComediesFrancaises – δεκαοκτώ μέτρα γνήσιων αριστουργημάτων. Προτού αρχίσει η μεταφορά, ιππείς της Προεδρικής Φρουράς στάλθηκαν στην περιοχή του Λίγηρα για να εντοπίσουν τις πιο πρόσφορες διαδρομές: μία γέφυρα, μία υπερβολικά κλειστή στροφή θα μπορούσαν να εμποδίσουν τους Γαλλικούς θησαυρούς να βρουν καταφύγιο μακριά από το Παρίσι. Μεταξύ Αυγούστου και Σεπτεμβρίου του 1939, κάτω από το σαστισμένο βλέμμα των περίεργων περαστικών, η Νίκη της Σαμοθράκης, η Αφροδίτη της Μήλου, οι σκλάβοι του Μιχαήλ Άγγελου, ο γάμος στην Κανά του Βερονέζε, η Μάχη του Ειλάου και η Πανωλόβλητη της Γιάφφας του Γκρο περιφέρονταν στους επαρχιακούς δρόμους της Γαλλίας. Πριν από τη συνδιάσκεψη του Μονάχου, η Μόνα Λίζα είχε σταλεί στο Σαμπόρ μέσα σε ένα ερμητικά κλεισμένο καμιόνι. Το 1939 μεταφέρθηκε στον Πύργο του Λουβινύ στις όχθες του Λίγηρα. Έπειτα μεταφέρθηκε στο Αβερόν από όπου θα μεταφερόταν πιο μακριά περιμένοντας καλύτερες μέρες. Οι πολυτιμότεροι θησαυροί χώθηκαν βαθιά στα κατώγια. Είχαν φροντίσει να φυλάσσουν τις προσβάσεις, είχαν εγκαταστήσει συστήματα θέρμανσης και εξαερισμού για την προστασία των έργων. Το που βρισκόταν η κάθε κρυψώνα είχε ανακοινωθεί στο Λονδίνο με την παράκληση, σε περίπτωση βομβαρδισμού, να αποφύγουν τους πολύτιμους, κυριολεκτικά , στόχους. Όλα αυτά για το τίποτα. Η Γερμανική προέλαση ήταν απειλή για την επιβίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα καμιόνια που είχαν ναυλώσει τα Εθνικά Μουσεία της Γαλλίας έπρεπε να βρουν ξανά τα αριστουργήματα α που λίγο πριν είχαν αποτεθεί σε ασφαλή μέρη, να τα ξαναφορτώσουν και να τα οδηγήσουν νοτιότερα, στην Αριέζ, στο Περιγκόρ, στο Μοντωμπάν ,τις ακτές της Μεσογείου……. Στη βαθιά, στην πιο βαθιά Γαλλία.

Πριν από τη συνδιάσκεψη στο Μόναχο η μεταφορά ήταν περίπατος. Μετά τη μάχη στο Σεντάν, τα πάντα γίνονταν άρον-άρον. Όλοι οι διαθέσιμοι διευθυντές μουσείων επιστρατεύτηκαν.

Τα καραβάνια ταξίδευαν μέρα και νύχτα, για ώρες και ώρες. Τα οχήματα σκορπίζονταν ανάλογα με τη θέση των πύργων και ήταν επιφορτισμένα να γλυτώσουν το ένα τις πορσελάνες των Σεβρών, άλλο τα σπάνια χειρόγραφα, άλλο τα κοσμήματα των περασμένων αιώνων, τα έργα του Βερονέζε, του Ρέμπραντ, του Καραβάτζιο, του Μιχαήλ Άγγελου, του Ντελακρουά, του Μονέ και των υπολοίπων καλλιτεχνών από το μένος των εισβολέων.

Οι κρυψώνες είχαν επιλεγεί με κριτήριο τη θέση τους : έπρεπε να βρίσκονται σε ικανή απόσταση από τις πόλεις, τα εργοστάσια τους μεγάλους οδικούς άξονες, τις σιδηροδρομικές γραμμές και κάθε άλλο στόχο που υπήρχε κίνδυνος να βομβαρδιστεί. Το τμήμα ζωγραφικής του Λούβρου ακολούθησε δύο οδούς για να φτάσει στο Νότο όπου φυλάσσονταν τα σπουδαιότερα αριστουργήματα. Έλεγξαν τους καταλόγους, ανέβασαν πίνακες και αγάλματα στα καμιόνια και έβαλαν πάλι μπρος. Ελλείψει χρόνου άφησαν πίσω τα μεγαλύτερα έργα όπως τη Σχεδία της Μέδουσας, που έμεινε στου Δούκα ντε Καρ, στον Πύργο του Σούρς μαζί με εφτακόσιους άλλους πίνακες. Τα αγάλματα κλυδωνίζονταν, οι τυλιγμένοι πίνακες κυλούσαν, οι μηχανές πύρωναν, έπρεπε να τραβήξουν από τη λάσπη μία ρυμούλκα. Έπρεπε να ξεκινήσουν πάλι , να μένουν συγκεντρωμένοι, να βιαστούν για να περάσουν το Λίγηρα προτού απαγορευτεί η κυκλοφορία στις γέφυρες.

Στις 15 Ιουνίου, μέσα στον γενικό πανικό, αλλά κάτω από έναν καταγάλανο ουρανό, περνούσε το τελευταίο καραβάνι. Τρεις μέρες αργότερα, έφταναν και τα Γερμανικά στρατεύματα. Ο πόλεμος είχε τελειώσει. Είχε κρατήσει ένα μήνα….»

Νταν Φρανκ… ΜΕΣΑΝΥΧΤΑ* … ‘Η Μόνα Λίζα φυγαδεύεται’ (τίτλος του συγκεκριμένου κειμένου)..

*εκδόσεις ΚΑΠΟΝ