Κάνει τη διαφορά η απόλυση του προπονητή;

Ο Simon Kuper μελετά τα δεδομένα: Na πληρώσει το μάρμαρο ο προπονητής ή όχι;

 

Η Τσέλσι είναι πλέον εκτός Ευρώπης και Κυπέλλου, αλλά ο Γκους Χίντινκ παίρνει ακόμα τα εύσημα για την αναπόφευκτη βελτίωση μετά την απομάκρυνση του Ζοσέ Μουρίνιο. Ο Ολλανδός είναι αήττητος στα 12 πρώτα του παιχνίδια στο πρωτάθλημα και η Daily Mail τον αποθεώνει επειδή έχει οδηγήσει την ομάδα από την 15η στη 10η θέση. Πρόκειται για την τελευταία αφήγηση ενός αρχαίου ποδοσφαιρικού μύθου: Ο νέος προπονητής ως Μεσσίας.

Η απόλυση του προπονητή είναι μια τελετουργία, η ποδοσφαιρική έκδοση της ανθρωποθυσίας των Αζτέκων. Όταν η ομάδα πάει άσχημα, φεύγει.

Συχνά, μετά τη θυσία του προπονητή, η απόδοση μιας ομάδας τείνει να βελτιώνεται προσωρινά. Η Σου Μπριτζγουότερ, καθηγήτρια στη Business School του Γουόρικ, ανέλυσε τις απολύσεις προπονητών από το 1992 μέχρι το 2008 και βρήκε ότι «υπάρχει ώθηση για μια σύντομη περίοδο μέλιτος». Για παράδειγμα, αφού η Μάντσεστερ Σίτι έδιωξε τον Μαρκ Χιουζ τα Χριστούγεννα του 2009, νίκησε τα τέσσερα πρώτα ματς της με τον Ρομπέρτο Μαντσίνι. Αναπόφευκτα ο Ιταλός πήρε τα εύσημα. «Ο Μαντσίνι είναι πραγματική μαγεία», έγραψε η Sun και ο κόσμος άρχισε να ψιθυρίζει ότι ο Ιταλός ίσως κατακτήσει το πρωτάθλημα της Premier League.

Τα στατιστικά της επιτυχημένης περιόδου

Στην πραγματικότητα, οι νέοι προπονητές δεν μπορούν να κάνει μάγια. Η μικρή καλή περίοδος από τη στιγμή που αναλαμβάνει ο νέος τεχνικός είναι εύκολο να εξηγηθεί. Τυπικά, ένας μέσος σύλλογος κατακτά 1.3 πόντους ανά ματς. Τυπικά, όπως βρήκε η Μπριτζγουότερ, ένας σύλλογος απολύει τον προπονητή του όταν παίρνει 1 βαθμό ανά αγώνα, όταν δηλαδή βρεθεί στο χαμηλό σημείο του κύκλου.

Κάθε στατιστικολόγος μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί μετά από ένα χαμηλό σημείο. Είτε ο σύλλογος απολύσει τον προπονητή του είτε όχι, είτε αλλάξει το σήμα του και τα κέικ για το τσάι, η απόδοση πιθανότατα θα επιστρέψει στο φυσιολογικό. Για να το θέσουμε απλά, από ένα χαμηλό σημείο πάντα το πιθανότερο είναι η βελτίωση. 

Το κλαμπ μπορεί να χτυπήσει χαμηλό λόγω της κακής τύχης, των τραυματισμών, ή του δύσκολου προγράμματος αγώνων, ή, πιθανόν, όπως στην περίπτωση της Μάντσεστερ Σίτι το 2009, λόγω του χρόνου που χρειάζεται μια νέα ομάδα για να βρει ρυθμό. Όποιος κι αν είναι ο λόγος, τα πράγματα σχεδόν αναπόφευκτα στη συνέχεια θα βελτιωθούν.

 


 

Το βλέπουμε πλέον στην Τσέλσι. Ο Μουρίνιο απολύθηκε στο χαμηλό σημείο. Μια ομάδα με παίκτες του επιπέδου της Τσέλσι δεν μπορεί να πέσει πολύ παρακάτω από τη 15η θέση. Από αυτό το σημείο, η επαναφορά είναι κατά μία έννοια λογικό επακόλουθο. Οι ντεφορμέ αστέρες σιγά-σιγά ξαναβρίσκουν τη φόρμα τους, ή κάποιοι από αυτούς τουλάχιστον. Η τύχη σταματά να είναι εναντίον της ομάδας. Το εκκρεμές επιστρέψει προς τα πίσω. Η επιστροφή θα συνέβαινε, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, ακόμα κι αν ο Μουρίνιο έμενε.

Επιστροφή στο κανονικό

Ο νέος προπονητής δεν προκαλεί την ταλάντευση. Απλά αυτή λειτουργεί προς όφελός του. Ίσως κάποιοι παίκτες προσωρινά δουλεύουν καλύτερα για να τον εντυπωσιάσουν, αν και με αυτή τη λογική οι σύλλογοι θα έπρεπε να απολύουν προπονητές ακόμα πιο συχνά.

Τελικά, τα αποτελέσματα επιστρέφουν στο κανονικό. Η Μπριτζγουότερ βγήκε ότι τρεις μήνες μετά την απόλυση, ο μέσος σύλλογος επιστρέφει στο στάνταρ των 1.3 βαθμών ανά ματς. Η Τσέλσι θα μπορούσε απλά να κρατήσει τον Μουρίνιο και να περιμένει. Αλλά σε επιχειρήσεις με τη δημοσιότητα του ποδοσφαίρου, το να μην κάνεις τίποτα είναι συνήθως το πιο δύσκολο πράγμα. Ο Χάρολντ ΜακΜίλιαν, πρωθυπουργός κατά την περίοδο της Κρίσης των πυραύλων της Κούβας το 1962 συλλογίστηκε τότε για «την φοβερή επιθυμία να κάνουμε κάτι, έχοντας τη γνώση ότι το να μην κάνουμε τίποτα ήταν πιθανότατα το σωστό».

Ο Χίντινκ τώρα παίρνει τα εύσημα επειδή αποπνέει την ηρεμία που έλειπε από το Μουρίνιο. Έφερε η ηρεμία του στην Τσέλσι τα καλά αποτελέσματα; Ίσως. Από την άλλη, όταν ο Χίντινκ απέτυχε στις προηγούμενες δουλειές του ως προπονητής στην Τουρκία και στην Ολλανδία κατηγορήθηκε ως τεμπέλης, απόμακρος και ότι δεν έδινε έμφαση στη λεπτομέρεια.

Πλήρωσε για να νικήσεις

Τόσο στην νίκη όσο και στην ήττα, ο ρόλος του προπονητή είναι υπερεκτιμημένος (Ο ίδιος Χίντινκ δεν κάνει αυτό το λάθος, δεν παίρνει τον εαυτό του τόσο σοβαρά). Οι προπονητές συνήθως δεν έχουν τόσο μεγάλο ρόλο. Οι παίκτες το κάνουν. Μακράν ο καλύτερος παράγοντας για την πρόβλεψη της θέσης που θα τερματίσει μια ομάδα είναι το ποσό των συμβολαίων της. Η ομάδα με τα υψηλότερα συμβόλαια σε γενικές γραμμές τερματίζει στην κορυφή και αυτή με τα χαμηλότερα στον πάτε.

Μακροπρόθεσμα, με νέο προπονητή, μια ομάδα επιστρέφει στον συνηθισμένο μέσο όρο απόδοσής της. Η Μάντσεστερ Σίτι το 2010 με τον Μαντσίνι δεν έφτασε κοντά στο να κατακτήσει το πρωτάθλημα. Τερμάτισε πέμπτη. 

Ωστόσο, οι σύλλογοι συνεχίζουν να απολύουν προπονητές. Είναι ένα αρκετά ακριβό χόμπι. Το 2010-11 μόνο, τα αγγλικά κλαμπ ξόδεψαν περίπου 99 εκατομμύρια για τη θυσία των προπονητών τους, αν προσθέσει κανείς το κόστος της αποζημίωσης, τα νομικά έξοδα και τα διπλά συμβόλαια (να πληρώνεις την ίδια στιγμή τον παλιό και τον νέο προπονητή), σύμφωνα με την Ένωση Προπονητών. Όλα αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιηθεί καλύτερα σε παίκτες, συμβόλαια, ή βελτίωση των εγκαταστάσεων. Οι ποδοσφαιρικές θυσίες είναι ένα σημάδι ότι το ποδόσφαιρο ακόμα δεν είναι πολύ καθαρό.

*Το κείμενο αποτελεί προσαρμοσμένο απόσπασμα από το βιβλίο Soccernomics, το οποίο έγραψαν από κοινου ο Simon Kuper και ο Stefan Szymanski