Η... παραπλάνηση της Ψωροκώσταινας!

Η... παραπλάνηση της Ψωροκώσταινας!

Το G - Weekend Journal ξετυλίγει το κουβάρι μίας λέξης που χρησιμοποιείται λανθασμένα με υποτιμητική χροιά και γυρίζει τον χρόνο πίσω, στην εποχή της Επανάστασης του 1821, για να θυμηθεί από που προέρχεται... 

Η έκφραση «Ψωροκώσταινα» επανήλθε πρόσφατα στην επικαιρότητα, με αφορμή μία διαμάχη που ξέσπασε σε τηλεοπτικό πάνελ μεταξύ πολιτικών. Ποιοι ήταν και τι έγινε μένουν έξω από εδώ, αλλά και μόνο ο χαρακτηρισμός της Ελλάδος, ως χώρα, με τον συγκεκριμένο όρο-όνομα, προκάλεσε την οργή ορισμένων συμμετεχόντων. Είναι όμως ντροπή να σε αποκαλούν έτσι; Η αλήθεια – όσο μπορεί κάποιος να την αναζητήσει στο πέρασμα των αιώνων – μάλλον είναι διαφορετική, όπως τουλάχιστον σώθηκε στο χρόνο και υποδεικνύει πως πρόκειται για υπαρκτό πρόσωπο, που αποτελεί φωτεινό παράδειγμα πατριωτισμού. Οχι πατριδοκαπηλίας ή κάτι παρεμφερές, αλλά μίας γυναίκας που έχασε τα πάντα, αλλά στάθηκε το ύψος των περιστάσεων και έδωσε μαθήματα αξιοπρέπειας. 

Γερμανία – Σουηδία και το ποντάρισμά σου επιστρέφεται*, αν ο Μίλερ σκοράρει το πρώτο γκολ αγώνα.  (21+) * Ισχύουν Οροι και Προϋποθέσεις

Βρισκόμασταν στα 1821 και η ελληνική επανάσταση φούντωνε σε όλη την επικράτεια. Στις 27 Μαΐου ο Δημήτριος Παπανικολής με το πυρπολικό του, βύθισε στην Ερεσό ένα τουρκικό δίκροτο, κάτι που προκάλεσε την οργή των Οθωμανών. Στις 2 Ιουνίου εισέβαλαν στο Αϊβαλί, όπου κατέστρεψαν τα πάντα ως αντίποινα και έσπειραν τον όλεθρο. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σφαγιάστηκε ή βίωσε φρικτά βασανιστήρια, ενώ κάηκαν τα περισσότερα σπίτια στις συνοικίες των Χριστιανών. Ελάχιστοι κατάφεραν να γλιτώσουν από το μένος των κατακτητών και μεταξύ αυτών ήταν η Πανωραία Χατζηκώστα ή Χατζηκώσταινα, η πρωταγωνίστρια της ιστορίας μας. Κατάγονταν από εύπορη οικογένεια της περιοχής και ήταν σύζυγος του εμπόρου Κώστα Αϊβαλιώτη, τον οποίο οι Τούρκοι έσφαξαν μπροστά της. Ανάλογη φρικτή μοίρα επιφύλαξαν και για τα τέσσερα παιδιά της, κάτι που «φωτογραφίζει» το μέγεθος του σοκ που υπέστη, έχοντας βιώσει τέτοιες σκηνές. 

Εκείνη διασώθηκε από τύχη και βρέθηκε στα Ψαρά, από τα οποία πήρε την ονομασία που  θα την ακολουθήσει για το υπόλοιπο της ζωής της. Το πρώτο συνθετικό προέρχονταν από το συγκεκριμένο νησί, όπου ευρισκόμενη σε τραγική ψυχολογική κατάσταση και ρακένδυτη τριγυρνούσε στα στενά του και το δεύτερο τόσο τον άνδρα της, όσο και από το επώνυμό της. Αρχικά όλοι την έλεγαν «Ψαροκώσταινα», που στην πορεία έγινε «Ψωροκώσταινα» και... έμεινε.

Επειδή ήταν γνωστή την πήραν υπό την προστασία τους ορισμένοι Μικρασιάτες που την ήξεραν, μεταξύ άλλων ο Βενιαμίν Λέσβιος. Πρόκειται για ιερωμένο που χαρακτηρίζονταν όμως σαν ένα από τα μεγαλύτερα «μυαλά» της εποχής του, ενώ ήταν και ένθερμος αγωνιστής. Μεταξύ άλλων οργάνωσε την μεταφορά πολεμοφοδίων από την Μικρά Ασία στην Μάνη, λίγο πριν ξεσπάσει η Επανάσταση και άπαντες τον σέβονταν.

Λίγο αργότερα πήγε στην Υδρα και από εκεί στο Ναύπλιο, έχοντας πάντα μαζί την Πανωραία Χατζηκώστα, η οποία πλέον τον ακολουθούσε σε κάθε του βήμα. Αν και έδειχνε να έχει χάσει τα λογικά της, κέρδιζε τα προς το ζην εργαζόμενη ως πλύστρα και πάντα βοηθούμενη από τον φίλο της, ο οποίος δίδασκε φιλοσοφία και γραμματική για βιοποριστικούς λόγους. Το 1824 όμως έμεινε μόνη, καθώς ο ιερωμένος κατέληξε μετά τη «μάχη» που έδωσε με τον τύφο και η ψυχική της υγεία επιδεινώθηκε σε μεγάλο βαθμό. Ωστόσο βοηθούσε τα ορφανά του πολέμου και μέσω επαιτείας, μπορούσε να τους προσφέρει ένα κομμάτι ψωμί. Παράλληλα, αν και προχωρημένης ηλικίας, πολλές φορές έκανε την αχθοφόρο. 

Ο καιρός περνούσε και ύστερα από την απόβαση του Ιμπραϊμ στην Πελοπόννησο, η ελληνική επανάσταση κινδύνευε με αφανισμό. Στα 1826 ξεκίνησε η πολιορκία του Μεσολογγίου και ο κλοιός γύρω από την «ιερή πόλη» στένεψε επικίνδυνα. Στο Ναύπλιο διοργανώθηκε έρανος για την ενίσχυσή της, όμως επικρατούσε ένδεια και οι ντόπιοι έδειχναν διστακτικοί στο να προσφέρουν από το υστέρημά μας. Ο Γεώργιος Γεννάδιος έλεγε χαρακτηριστικά, αλλά μάταια. «Τό Μεσολόγγι χάνεται. Ἡ πατρίς καταστρέφεται, ὁ ἀγών ματαιοῦται, ἡ ἐλευθερία ἐκπνέει. Ἀπαιτεῖται βοήθεια σύντονος… Ἄς δώσει ἕκαστος ὅ,τι ἔχει».

Τότε η αγέρωχη γερόντισσα εμφανίστηκε στην κεντρική πλατεία της πάλαι ποτέ πρωτεύουσας, όπου βρίσκονταν η αντίστοιχη επιτροπή, και κατέθεσε το δαχτυλίδι που κατάφερε να διασώσει από την καταστροφή του Αϊβαλί και είχε πάντα μαζί της, όπως και ένα γρόσι, που αντιστοιχούσε σε όλες οι οικονομίες της. «Μόνο αυτά έχω», είπε χαρακτηριστικά και η κίνησή της τόνωσε ψυχολογικά τους Ελληνες, που μαζικά προσέφεραν ότι μπορούσαν. Μάλιστα μετά την πτώση του Μεσολογγίου, στο Ναύπλιο βρήκαν καταφύγιο πολλά παιδιά που δεν είχαν πατέρα ή μάνα. Η αρχόντισσα μάζεψε αρκετά κοντά της και έκανε ότι μπορούσε ώστε να μην πεινάσουν. 

Για το τέλος της ζωής της υπάρχουν δύο εκδοχές. Αμφότερες συμφωνούν πως επέζησε του πολέμου και παρέμεινε στο Ναύπλιο. Η μία και επικρατέστερη αναφέρει ότι ο Ιωάννης Καποδίστριας ενημερώθηκε για εκείνη και της προσέφερε εργασία στο ορφανοτροφείο που ίδρυσε, με σκοπό να στεγάσει τα ορφανά της Επανάστασης. Εκείνη την αποδέχθηκε, αλλά δεν θέλησε να πάρει χρήματα, παρά μόνο να μένει στο οίκημα. Ετσι πέρασε τα χρόνια που της απέμειναν πλένοντας ρούχα, ενώ οι μικροί της φίλοι την συνόδευσαν στην τελευταία της κατοικία.

Η άλλη είναι παρεμφερής, καθώς λέγεται πως ο πρώτος Κυβερνήτης της χώρας θέλησε να της προσφέρει κάποια οικονομική βοήθεια, όμως εκείνη δεν τη δέχθηκε λόγω της δεινής κατάστασης που βρίσκονταν η Ελλάδα και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής της ζητιανεύοντας. Ωστόσο για αυτή την πράξη της κέρδισε τη συμπάθειά του και πάντα μνημονεύονταν.

Αυτή λοιπόν ήταν η ζωή της «Ψωρωκώσταινας», όπως διασώθηκε από μαρτυρίες της εποχής. Η ένδεια που την ταλαιπώρησε έγινε στην πορεία του χρόνου συνώνυμό της και πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε σε μία εθνοσυνέλευση του νεοσύστατου κράτους μας, όταν ορισμένοι θέλησαν να αποτυπώσουν ανάλογα την οικονομία της πατρίδας μας. Μεταγενέστερα οι Ελληνες αρκετές φορές αποκαλούσαν έτσι τους Βαυαρούς του Οθωνα και...έμεινε για αρνητικό σκοπό.

Ομως πρόκειται, όπως φαίνεται, για μία μεγάλη παραπλάνηση, αφού η πραγματική «Ψωρωκώσταινα» παρέδωσε μαθήματα ζωής. Παρά τα προβλήματα και τις κακουχίες που βίωσε, όχι μόνο δεν «λύγισε», αλλά έκανε ότι μπορούσε ώστε να απαλύνει τον πόνο από τα μικρά παιδιά. 

Επόμενα Άρθρα

Tokyo Story: Η ιστορία μας (vid & pics)

Tokyo Story: Η ιστορία μας (vid & pics)

Το κομψοτέχνημα του Γιασουχίρο Όζου λέει τη μοναδική αλήθεια που μας αξίζει. Η καλύτερη στιγμή του ιάπωνα σκηνοθέτη σε μία από τις πιο σημαντικές ταινίες όλων των εποχών...

Η 11άδα της Euroleague που θα... σήκωνε το Mundial! (pic)

Η 11άδα της Euroleague που θα... σήκωνε το Mundial! (pic)

To GWJ επέλεξε την φανταστική (στην κυριολεξία) 11αδα της Euroleague η οποία θα δέσποζε στα γήπεδα του Mundial.