Γιάννης Ρίτσος: Ο ποιητής της Ρωμιοσύνης (vids&pics)

Η ποίηση στο διάστημα

Ο Γιάννης Ρίτσος ανήκει στους ποιητές αυθεντικούς αγωνιστές. Η ποίηση δεν είναι το μέσο, αλλά το μήνυμα. Τόσο εύγλωττο και καθαρό που γι' αυτό μοχθούσε από την ημέρα που “γεννήθηκε” ο ποιητής Ρίτσος. “Συναντήθηκε” με τον άνθρωπο Ρίτσο και αυτή η συνάντηση τον τοποθέτησε στη χορεία των μεγάλων ποιητών. Αυτών, που κατέβασαν την τέχνη τους στο λαό. Την άφησαν στα χέρια του και αυτός την εκτόξευσε. Μάλλον στο διάστημα, αφού όπως έγραψε και ο ίδιος:

Ο ήλιος

είναι το ζήτω του ανθρώπου

καρφωμένο στο διάστημα

Την περηφάνια και την πίκρα. Την ελπίδα και τον πόνο. Την απώλεια και την ανάταση-ανάσταση. Το βουβό λαϊκό αίσθημα και τη σιωπηλή άοκνη προσπάθεια του ανθρώπου να ζήσει, να επιβιώσει, να νικήσει. Αυτά προσπάθησε, και σε μεγάλο βαθμό κατάφερε, να εκφράσει ο ποιητής της “Ρωμιοσύνης” και του “Επιτάφιου”. Σήμερα, 1η Μαϊου, είναι τα γενέθλια του και το άρθρο αυτό ελάχιστος φόρος τιμής.

Το κύμα του ερέβους

Γεννήθηκε στη Μονεμβάσια την Πρωτομαγιά του 1909. Η οικογένεια του, μεγαλοκτηματίες της περιοχής, καταστράφηκε οικονομικά λίγα χρόνια αργότερα και, το χειρότερο, βυθίστηκε στο πένθος. Το 1921 πεθαίνει ο ο μεγάλος γιος από φυματίωση, δόκιμος αξιωματικός του ναυτικού, καθώς και η μητέρα του. Από την ίδια αρρώστια. Λατρεμένο πρόσωπο για τον Ρίτσο. Το κύμα που σήκωσε το έρεβος έμελλε να τον επηρεάσει στη ζωή και το έργο του. Τα πρώτα του ποιήματα δημοσιεύονται στη “Διάπλαση των Παίδων” το 1924. Το 1925 εγκαθίσταται στην Αθήνα, όπου εργάζεται ως δακτυλογράφος και αντιγραφέας συμβολαίων. Το επόμενο έτος προσβάλλεται από φυματίωση. Θα περάσει αρκετά χρόνια σε φθισιατρεία, ενώ θα κάνει διάφορες δουλειές (ηθοποιός, χορευτής, διορθωτής και επιμελητής κειμένων). Στο σανατόριο “Σωτηρία” (1927-1930) μυείται στον μαρξισμό. Εκεί γνωρίζει και την ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη.

Από το φθινόπωρο του 1930 και για ένα χρόνο έζησε στα Χανιά. Αρχικά στο άσυλο φυματικών της Καψαλώνας και μετά από καταγγελία του για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, μεταφέρθηκε, μαζί με τους υπόλοιπους τρόφιμους, στο σανατόριο Άγιος Ιωάννης. Τον Οκτώβρη του 1931 επέστρεψε στην Αθήνα και ανέλαβε τη διεύθυνση του καλλιτεχνικού τμήματος της Εργατικής Λέσχης. Εκεί σκηνοθέτησε και συμμετείχε σε παραστάσεις. Η υγεία του βελτιώνεται. Η αδελφή του Λούλα είχε παντρευτεί και φύγει για την Αμερική. Τον επόμενο χρόνο ο πατέρας του μπαίνει στο Δαφνί. Πεθαίνει το 1938. Στο Δαφνί νοσηλεύεται και η αδελφή του Λούλα. Βγαίνει το 1939.

Εξορία, κομμουνισμός, βραβεία

Στο χώρο της δημοσιογραφίας εμφανίστηκε στις στήλες του “Ριζοσπάστη”, όπου δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή “Τρακτέρ” με το ψευδώνυμο Ι. Σοστίρ. Το 1934 προσλήφθηκε ως επιμελητής εκδόσεων του οίκου Γκοβόστη και γράφτηκε στο Κ.Κ.Ε. Το 1937 νοσηλεύεται στο σανατόριο της Πάρνηθας. Τον επόμενο χρόνο προσλήφθηκε στο Βασιλικό Θέατρο και το 1940 στη Λυρική Σκηνή.

Στη διάρκεια του ελληνογερμανικού πολέμου και της Κατοχής ήταν κατάκοιτος. Μολαταύτα, συμμετείχε στη δραστηριότητα του μορφωτικού τμήματος του ΕΑΜ και αρνήθηκε να δεχτεί χρήματα όταν κινδύνεψε η ζωή του από τις κακουχίες. Η ζωή του σημαδεύτηκε από τις εξορίες λόγω της αριστερής του δράσης. Κοντοπούλι Λήμνου, Μακρόνησος, Άη Στράτης, Γυάρος, Λέρος, Σάμος. Το 1954 παντρεύτηκε την παιδίατρο Φιλίτσα Γεωργιάδου και απέκτησε μια κόρη, την Ερη. Το 1964 συμμετείχε στις βουλευτικές εκλογές με την Ε.Δ.Α. Το 1970 επιστρέφει στην Αθήνα, ήταν στη Σάμο υπό κατ' οίκον περιορισμό, αλλά αρνούμενος να συμβιβαστεί με το χουντικό καθεστώς εστάλη ξανά στη Σάμο. Το 1973 μετέχει στα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Μετά την πτώση της δικτατορίας και τη μεταπολίτευση έζησε κυρίως στην Αθήνα και τιμήθηκε για το έργο του από την Ελλάδα κι άλλες χώρες του κόσμου. Ο Ρίτσος τα πήρε όλα εκτός από Νόμπελ, για το οποίο προτάθηκε το 1986. Πέθανε τον Νοέμβριο του 1990 και η σορός του ενταφιάστηκε στη γενέτειρα του.

Ποίηση βγαλμένη από τα σπλάχνα της κοινωνίας

Πολιτική, ποίηση, έρωτας, οι σταθερές και οι σηματοδότες στην ποίηση του Ρίτσου. Και στη ζωή του. Η ποίηση του είναι βγαλμένη από τα σπλάχνα της κοινωνίας. Ρουφάει το μεδούλι της για να μπορέσει να τη “μεταφράσει” και να επικοινωνήσει μαζί της. Ο Ρίτσος δεν έκανε τίποτε άλλο από το να ακολουθήσει την αποστολή της ποίησης: Να παρακολουθεί και να ερμηνεύει. Να καθαρίζει το θολό τοπίο και να το λούζει με το καθάριο φως της υπέρτατης μορφής λόγου. Βέβαια, ο Ρίτσος όσο κι αν ήταν στη θέση του θεατή, δεν ήταν ΠΟΤΕ μακριά από την κοινωνία, τον λαό, τις ανάσες, τους ψιθύρους, τις κραυγές, την ελπίδα, τον αγώνα του.

Η ποίηση του, ολιγόστιχη ή αφηγηματική, διατηρούσε την ισορροπία του συναισθηματικού βάρους, το μαχητικό πνεύμα και την αισιοδοξία της. Γειωμένη και δεμένη με την πραγματικότητα. Δεν ήταν η φαντασία και η προσδοκία που τον οδηγούσε. Αντικειμενικός λόγος. Ανεπηρέαστος. Ο Βασίλης Καλαμαράς, πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος, σε ειδική έκδοση της “Ελευθεροτυπίας” είχε γράψει γι' αυτόν ότι είναι αυτός που παίρνει τις αδιαμεσολάβητες αισθήσεις, τις βουτά στη διαμεσολάβηση των αισθημάτων, υπέρ μιας σκηνογραφούμενης σκηνοθεσίας, περισσότερο εικονοκλαστικής και λιγότερο στοχαστικής, υπέρ όμως εντέλει του σκεπτόμενου εαυτού.

Η ποίηση του γράφτηκε πάνω σε ένα χαμόγελο και μια αεικίνητη ματιά. Που τα βλέπει όλα και όμως είναι ταπεινή. Παρακολουθεί και περιμένει αυτό που ετοιμάζουν οι πραγματικοί επαναστάτες.

Παρότι δεν έχω στην κωλότσεπη μπιστόλι

ούτε γροθιά σιδερένια

ούτε σουγιά να κόβω το ψωμί μου

ούτε μπαστούνι ούτε γεράκι

τίποτα τίποτα

πάρεξ ένα τρεμάμενο χαμόγελο μπροστά στο θαύμα του κόσμου

που ετοιμάζουν οι πραγματικοί επαναστάτες