Οι σπηλαιογραφίες 16.000 ετών είχαν τους δικούς τους κανόνες: Η ανακάλυψη που αλλάζει την εικόνα της προϊστορικής τέχνης
- Οι βίσονες είχαν τον πρωταγωνιστικό ρόλο
- Αμφισβητείται η θεωρία για τους δεξιόχειρες καλλιτέχνες
- Οι κανόνες ίσως ήταν κοινή πολιτισμική παράδοση
Περισσότερες από 500 σπηλαιογραφίες ηλικίας 16.000 έως 14.000 ετών, που εντοπίστηκαν σε εννέα σπήλαια της Χώρας των Βάσκων, αποκαλύπτουν ότι οι προϊστορικοί άνθρωποι ακολουθούσαν ένα κοινό «οπτικό σύστημα» κατά τη δημιουργία τους.
Η έρευνα εξέτασε ποια ζώα απεικονίζονταν μαζί, σε ποια σημεία των βραχωδών επιφανειών τοποθετούνταν και προς ποια κατεύθυνση ήταν στραμμένα τα σώματα και τα κεφάλια τους, όπως τα άλογα που στρέφονταν κατά κανόνα προς μία μεριά. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι παραστάσεις δεν ήταν προϊόν τυχαίων επιλογών, αλλά βασίζονταν σε κοινές καλλιτεχνικές συμβάσεις της περιόδου του Μαγδαλήνιου πολιτισμού.
Οι βίσονες είχαν τον πρωταγωνιστικό ρόλο
Η ανάλυση έδειξε ότι οι βίσονες καταλάμβαναν συνήθως τις πιο κεντρικές θέσεις στις συνθέσεις και συνδέονταν συστηματικά με άλλα είδη, όπως άλογα και αγριοκάτσικα (ίβηκες). Αν και οι επιστήμονες δεν μπορούν να εξηγήσουν με βεβαιότητα τι συμβόλιζαν οι βίσονες, η επαναλαμβανόμενη παρουσία τους σε κομβικά σημεία δείχνει ότι δεν αντιμετωπίζονταν όπως τα υπόλοιπα ζώα και κατείχαν ιδιαίτερη θέση στις συνθέσεις.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αφορά τον προσανατολισμό των ζώων. Τα άλογα απεικονίζονταν συχνά στραμμένα προς τα δεξιά, ενώ οι βίσονες και τα περισσότερα άλλα είδη κοιτούσαν προς τα αριστερά. Το μοτίβο αυτό επαναλαμβάνεται σε διαφορετικά σπήλαια, γεγονός που υποδηλώνει ότι η κατεύθυνση των μορφών αποτελούσε συνειδητή επιλογή και μέρος ενός οργανωμένου συστήματος αναπαράστασης. Οι ίβηκες, άγρια κατσίκια που ζούσαν στην περιοχή, αποτελούσαν επίσης βασικό στοιχείο των παραστάσεων. Αν και εμφανίζονταν λιγότερο συχνά από τους βίσονες, συμμετείχαν σταθερά στον βασικό «πυρήνα» των συνθέσεων. Αντίθετα, άλλα ζώα τοποθετούνταν πιο περιφερειακά ή εμφανίζονταν σπανιότερα, γεγονός που υποδηλώνει μια σαφή ιεράρχηση των ειδών.
Αμφισβητείται η θεωρία για τους δεξιόχειρες καλλιτέχνες
Μέχρι σήμερα, πολλοί ερευνητές θεωρούσαν ότι η συχνότερη απεικόνιση ζώων προς τα αριστερά οφειλόταν στο γεγονός ότι οι περισσότεροι καλλιτέχνες ήταν δεξιόχειρες. Ωστόσο, η διαφορετική κατεύθυνση των αλόγων δεν συμβαδίζει με αυτή την εξήγηση. Αν η δεξιοχειρία ήταν ο μοναδικός παράγοντας, όλα τα είδη θα ακολουθούσαν το ίδιο μοτίβο, κάτι που δεν παρατηρείται.
Η ομάδα του ερευνητή Iñaki Intxaurbe χρησιμοποίησε στατιστικές μεθόδους και ανάλυση δικτύων για να εξετάσει τις σχέσεις ανάμεσα στα ζώα. Με τον τρόπο αυτό εντοπίστηκαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα που δεν ήταν εμφανή με την απλή παρατήρηση μιας μεμονωμένης παράστασης, αποδεικνύοντας ότι οι εικόνες αποτελούσαν τμήματα μιας ευρύτερης οργανωμένης σύνθεσης. Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως οι σπηλαιογραφίες αποτελούσαν μορφή γραφής, καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι αναπαριστούσαν λέξεις ή ήχους. Ωστόσο, όλα δείχνουν πως οι προϊστορικοί δημιουργοί χρησιμοποιούσαν ένα κοινό σύστημα οπτικών κανόνων, όπου η θέση, ο προσανατολισμός και ο συνδυασμός των ζώων μετέφεραν πληροφορίες ή συμβολισμούς που σήμερα δεν μπορούν να αποκωδικοποιηθούν.
Οι κανόνες ίσως ήταν κοινή πολιτισμική παράδοση
Το γεγονός ότι τα ίδια μοτίβα εμφανίζονται σε διαφορετικά σπήλαια υποδηλώνει ότι δεν αποτελούσαν προσωπικές επιλογές ενός καλλιτέχνη, αλλά κοινή πολιτισμική παράδοση που μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ίδιες μέθοδοι μπορούν πλέον να εφαρμοστούν και σε σπήλαια της Ιβηρικής Χερσονήσου, της Γαλλίας και άλλων περιοχών της Ευρώπης, ώστε να διαπιστωθεί αν το συγκεκριμένο «οπτικό λεξιλόγιο» ήταν τοπικό ή αποτελούσε κοινό χαρακτηριστικό των προϊστορικών κοινωνιών της Εποχής των Παγετώνων.
